Bloemen van Osdorp

Fransje Killaars, Figures, Colors First, 2007 courtesy Galerie De Expeditie, Amsterdam Galerie De Expeditie

De Amerikaanse fotograaf Robert Mapplethorpe maakte begin jaren tachtig nogal wat foto’s van bodybuildster Lisa Lyon. Op veel van die foto’s was Lyon naakt. Op sommige had ze een doek om haar hoofd. Toen lag het nog niet voor de hand om die doek met een sluier te associëren, laat staan met de islamitische varianten daarop. Nu wel. De hoofddoek is inmiddels niet meer uit het Europese straatbeeld weg te denken, in ieder geval niet uit dat van de grote steden. Hij is dus ook tot de kunst doorgedrongen, al legt dat kleine ‘dus’ misschien toch iets te dwingend een oorzakelijk verband – kunst hoeft immers niets, ook niet de maatschappij, te weerspiegelen.

Gelukkig zijn er veel kunstenaars die wel van dat ‘dus’ houden, want het levert soms verrassende kunstwerken op. Ram Katzir maakte bijvoorbeeld een standbeeld van een meisje gekleed in een soort chador of habijt. Het beeld is gemaakt van polyesterhars. Alleen het gezicht is van gepolijst koper en weerspiegelt dus dat van de bezoeker. De fotografe Cleo Campert legt juist de nadruk op het andere van gesluierde vrouwen, in dit geval meisjes die het kleurloze straatbeeld van de Amsterdamse wijk Osdorp opfleuren met hun opvallende outfits. „Ze zijn plezierig om naar te kijken. Vaak lopen ze in groepjes van twee of drie. Je blik blijft vanzelf hangen.” Zo onbevangen komt de sluier niet vaak in de kunst terecht. Beroemd zullen de meisjes er niet door worden. De meeste ‘bloemen van Osdorp’ gaven wel toestemming voor een tentoonstelling van hun portret, maar niet voor publicatie. Afwijzing van moderne verspreidingstechniek al er waarschijnlijk ook voor zorgen dat het idee van de Duitse kunstenaar Markus Kison een grapje blijft. Hij ontwierp een boerka met een ingebouwde bluetooth antenne. De draagster kan daarmee beelden zenden naar nabije mobiele telefoons. Foto’s van zichzelf bijvoorbeeld.

In de boerka’s op de tentoonstelling van Fransje Killaars in het Stedelijk Museum Schiedam zit alleen een paspop. Ze zijn omhuld met dekens in felle, maximaal contrasterende kleurvlakken, die Killaars al jaren in haar installaties gebruikt. Vroeger lagen die dekens op de grond of hingen ze aan de muur. Nu zijn het ook een soort eenpersoons tenten en contrasteren de kleuren niet alleen met elkaar, maar ook met de vorm waarin ze gehangen zijn, of het gebrek daaraan. Fel en vormeloos, het vormt een extra contrast dat het oog geen rust gunt.

Of Killaars met deze boerka’s een boodschap heeft – geen idee. Vast wel. Maar interessanter is dat ze door de sluier op een puur visuele manier geïnspireerd werd. Als door bloemen.

Meer over sluiers op www.nrc.nl. ‘Figures’ van Fransje Killaars: t/m 13 juli. Zie www.stedelijkmuseumschiedam.nl