Beter leven voor gebroken levens

Wat doen we met mislukte staten? Wat doen we met terroristisch geweld?

Samantha Power wil lessen trekken uit het leven van VN-man Vieira de Mello.

**FILE PHOTO** (NYT75) NEW YORK -- March 7, 2008 -- OBAMA-AIDE-RESIGN-2 -- Samantha Power, a foreign policy advisor to Sen. Barack Obama (D-Ill.) speaks to supporters of the presidential candidate during a rally in New York's Columbus Circle in this Feb. 2, 2008 file photo. Power resigned Friday, March 7, 2008, after calling rival Sen. Hillary Rodham Clinton (D-N.Y.) New York Times;Hollandse Hoogte

Een uur spreken we over VN-man Sergio Vieira de Mello, zijn veertigjarige carrière in de modder van alle grote recente conflicten en de lessen die daaruit te leren vallen. Dat immers is het onderwerp van Samantha Powers jongste boek. Onvermijdelijk rijst dan de vraag naar dat moddergevechtje waarbij Samantha Power zelf onlangs betrokken raakte.

Begin maart liet Power, toen nog buitenlandadviseur van presidentskandidaat Barack Obama, zich ontvallen Hillary Clinton een ‘monster’ te vinden. Off-the-record ammehoela: de krantenkop was geboren en de bijdrage van Power aan de Obama-campagne afgelopen. Wat heeft Power geleerd van die eerste kennismaking met de praktijk van wereldleiderschap in wording?

„Dat alle afgewogen opvattingen die ik heb over senator Clinton – dat ze voor vrouwen een wegbereider was, en dat ze op politiek gebied de gouden standaard is – zomaar het raam uit kunnen vliegen in de hitte van een campagne. Ik neem dat vooral mezelf kwalijk en weet nu dat ik, als ik ooit weer actief word in de Obama-campagne, vooral mijn verstand erbij moet houden, veel yoga moet doen en kamillethee drinken. Minder cola en meer slaap.”

De meeste gesprekken met Samantha Power sinds die omineuze opmerking gaan vooral over haar wedervaren met levende held Obama, en maar in beperkte mate over de dode held De Mello aan wie ze meer dan 500 pagina’s wijdde. En dat is jammer. Want ze weet eloquent en vol vuur duidelijk te maken welke lessen De Mello zelf trok uit zijn betrokkenheid bij Unifil in Libanon, de repatriëring van Vietnamese bootvluchtelingen, zijn werk onder Rwandese vluchtelingen, als VN-vertegenwoordiger in belegerd Sarajevo, als nation-builder namens de volkerenorganisatie in Kosovo en op Oost-Timor en tijdens die laatste fatale missie in Bagdad. Power: „Sergio is veertig jaar lang bezig geweest met de vraag: hoe maken we het beter voor mensen met gebroken levens. Dat is ook de vraag die mij bezighoudt, en in het verlengde daarvan: hoe verbeteren we onze buitenlandpolitiek. We worden momenteel geconfronteerd met nieuwe vragen: wat doen we met mislukte staten? Wat doen we met terroristisch geweld? Er zijn weinig richtlijnen. Ik heb geprobeerd uit de puinhopen van dat VN-gebouw waar Sergio gestorven is, de lessen op te diepen die hij ons daarbij zou kunnen leren.”

Maar wat heeft hij eigenlijk bereikt?

„Moeilijke vraag. Er is heel veel. 400.000 Cambodjaanse vluchtelingen thuisbrengen. Oost-Timor op weg helpen naar onafhankelijkheid. Dat is allemaal niet niks op zulke gevaarlijke plekken. Zoals ik vind dat de VN in het algemeen zwaar ondergewaardeerd worden als het gaat om bijvoorbeeld vluchtelingenwerk, hiv, aids en de bestrijding van tbc en malaria. Maar ik vind vooral dat we succes opnieuw moeten definiëren. Dat we moeten leren dat succes tegenwoordig niet bestaat uit overwinningsparades en glorieuze helden. Wat dat betreft moeten we vooral ook leren van wat hij niet heeft bereikt. En dan is de belangrijkste les toch dat hij zelden de middelen kreeg die nodig waren om succes te bereiken. Dat hij eigenlijk altijd geïsoleerd was. En dat is niet de schuld van de VN, maar van de lidstaten.”

De Mello zou de eerste zijn om te erkennen dat er bij de VN veel misgaat?

„Zeker, en we zouden eindeloos kunnen praten over institutionele verbeteringen, zoals de samenstelling van de Veiligheidsraad. Maar de dingen die bij de VN misgaan zijn zoveel onbelangrijker dan wat er misgaat bij de lidstaten. Want schaf de VN eens af, zoals John Bolton, Bush’ voormalige ambassadeur bij de VN, zou willen. Dan heb je nog China, Rusland en de VS met elk hun eigen opvattingen over staatsmacht. Hoe zorgen we dat Europa meer wil bijdragen aan vredesmissies? Hoe dat China zich het lot aantrekt van Birma en Darfur? Dat zijn de vragen. Er zijn geen institutionele oplossingen voor onverschilligheid.”

Maar als er bij de VN minder mis zou gaan, zou de bereidheid van lidstaten om zich voor de VN in te spannen toenemen.

„Betere prestaties zouden meer middelen genereren en met meer middelen zou je meer bereiken. Maar sinds Irak weten de Amerikanen ook dat drama’s zoals Rwanda en schandalen als de Oil-for-Food-campagne in Irak niet aan de VN zijn voorbehouden. De les is: het is gewoon heel erg moeilijk ergens als buitenstaander verandering te brengen. Ik verwacht niet dat opeens een besef doorbreekt dat de VN een fantastische organisatie vormen en dat alle kritiek verstomt. Maar ik hoop wel op welbegrepen eigenbelang. Het besef dat de problemen waar we voor staan mondiale problemen zijn die alleen op te lossen zijn wanneer we internationale instituties als de VN versterken.”

Bekijk het interview van Kijne met Power via www.HollandDoc.nl en nrcboeken.nl.

Samantha Power: De man die de wereld wilde redden, het leven van Sergio Viera de Mello. Contact, 688 blz. € 59,90