Vrij baan voor de muskusrat

Bij wijze van proef wordt de bestrijding van muskusratten in twee gebieden stopgezet.

Boeren zijn boos. Biologen zijn blij met het plan.

Een muskusrattenvanger aan het werk. In Nederland werken 350 muskusrattenvangers. Foto Hollandse Hoogte Muskusrattenvanger Henk Coppes. De muskusrat of bisamrat (Ondatra zibethicus) is een knaagdier uit de onderfamilie der woelmuizen. Het dier wordt op de menukaart ook wel als waterkonijn aangeduid. De muskusrat is de enige nog levende soort uit het geslacht Ondatra. Hij komt oorspronkelijk enkel in Noord-Amerika voor, maar leeft tegenwoordig als exoot in Europa en Noord-Azië. De muskusrat wordt ook gefokt in de bontindustrie. Het bont komt onder de naam bisam op de markt. Hij is ongeveer vier keer zo zwaar als de bruine rat. De muskusrat is een zeer goede zwemmer en duiker, waarbij hij de staart gebruikt voor de voortstuwing. Onder water kan hij zo lange afstanden afleggen. Hij is voornamelijk 's nachts en in de schemering actief. De muskusrat leeft voornamelijk van planten, zoals zegge en paardenstaarten. Soms eet hij ook tweekleppigen en vissen. De muskusrat leeft langs zoetwater, zowel stilstaand als stromend water (bijv. rivieren, meren), met begroeide oevers. In de oever graaft h Hollandse Hoogte

Veehouder Jan Veenstra uit Doezum beent over zijn weiland. Hij wijst naar verzakkingen bij de slootkant. „Zo’n hol van een muskusrat is een halve meter diep. Ik ben met mijn trekker wel eens bijna over de kop gegaan toen ik er overheen reed.”

De knaagdieren graven hun holen net boven het waterpeil in de slootkant. „Het gevaarlijkste is als zo’n hol instort”, zegt Veenstra. „Als ze dijken doorgraven, heb je kans dat het land onder water stroomt.”

De gaten en verzakkingen zijn ook gevaarlijk voor koeien, die hun poten kunnen breken. Om nog maar te zwijgen van de schade aan oevers en walbeschoeiingen, zegt Veenstra. Hij begrijpt dan ook niets van het besluit van de provincie Groningen om deze zomer als proef in twee gebieden te stoppen met de bestrijding van muskusratten. „Binnen twee jaar stikt het van die beestjes”, verzekert hij.

Muskusratten worden in Nederland bestreden door in sloten en vaarten fuiken te plaatsen; daarin verdrinken de dieren. In het Groningse Westerkwartier en in de Veenkoloniën wil de Groningse gedeputeerde Henk Bleker (CDA) vier jaar lang de bestrijding van muskusratten staken.

Doel van de proef is inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het aantal muskusratten en de schade die ze aanrichten wanneer er geen bestrijding plaatsvindt. „En”, zegt gedeputeerde Bleker, „We willen de zakelijke vraag beantwoord zien of vangen goedkoper is dan de schade herstellen.”

De provincie en de Groningse waterschappen geven jaarlijks 3 miljoen euro uit aan de bestrijding van muskusratten. De laatste jaren worden er gemiddeld 25.000 in Groningen gevangen.

Al drie jaar wordt in Groningen gesproken over nut en noodzaak van muskusrattenbestrijding. De Partij voor de Dieren in de Groningse staten kaartte het onderwerp begin dit jaar opnieuw aan. Bleker wil af van die discussie. „Er is al veel papier geproduceerd over bestrijding. We willen de theorie toetsen aan de praktijk door op kleine schaal te experimenteren.”

Een aantal biologen steunt de proef in Groningen. Zij verwachten dat stopzetting van de bestrijding in het proefgebied eerst tot groei van de populatie leidt, maar dat die daarna afneemt door ziekten en stress. „Je ziet bij andere zoogdieren ook dat er binnen een paar jaar een nieuw evenwicht ontstaat”, stelt directeur Jos Teeuwisse van zoogdiervereniging VZZ. „Wegvangen leidt tot grotere worpen van muskusrattenwijfjes. Vang je niet weg, dan worden die op den duur kleiner.” Hij zegt dat de werkelijke schade door muskusratten „heel beperkt” is. „We houden het vangstsysteem in stand zonder te weten of het effectief is.”

Teeuwisse pleit voor de Belgische aanpak. In België worden muskusratten alleen bij kwetsbare dijken en kades constant weggevangen. „Dat is beter dan continu overal vangen.”

In Friesland valt het Groninger experiment niet goed. Het Friese waterschap is bang dat de populatie muskusratten explosief groeit en dat de dieren massaal naar Friese wateren zwemmen. Dijkgraaf Paul van Erkelens zegt dat hij de kosten van extra vangers in Friesland zal verhalen op de provincie Groningen. „Het beste is een cordon rond het proefgebied te leggen. Als je dat isoleert, kun je de diertjes goed monitoren.”

In Friesland is al eens als proef kunststofdoek aangebracht om oevers te verstevigen. Muskusratten konden hier niet doorheen. „Maar dat doek is vreselijk duur en het is geen mooi gezicht. Bovendien willen we juist meer natuurvriendelijke oevers”, aldus Van Erkelens.

Lees meer over het besluit de bestrijding te stoppen via: nrcnext.nl/links