Verhandeld, en nu in inrichting

In het megaproces tegen een vrouwenhandelbende komt het lot van de vrouwen nauwelijks aan de orde. Hoe het vijf van de vrouwen intussen vergaat.

De Nederlandse Berryll (27) lijdt aan angststoornissen. Ze slaapt slecht. Ze is altijd op haar hoede. Berryll is een van de vijf vrouwen die schadevergoeding eisen in de strafzaak tegen zes kopstukken van een vrouwenhandelbende. Dat proces, in Almelo, begon vorige week woensdag en duurt tot volgende maand. Volgens justitie hebben de extreem gewelddadige verdachten tientallen vrouwen tot prostitutie gedwongen. Een loopjongen verkrachtte Berryll terwijl een van de kopstukken daarbij aanwezig was.

Op de eerste dag van de rechtszaak is ze van een zoon bevallen. Spanningen door het nabije proces brachten de weeën op gang. Ze is doodsbang voor represailles.

Ook de Duitse Regina (25) maakt zich zorgen over haar pasgeboren dochter. Zij beviel op de tweede dag van het proces. Regina heeft al een kind van een van de hoofdverdachten. Als het aan hem had gelegen, was het zover niet gekomen. Toen hij eiste dat ze abortus liet plegen, is ze gevlucht.

Volgens justitie hebben de vrouwenhandelaren niet alleen haar verdiensten ingepikt, ze hebben haar ook bedreigd. Ze is verkracht. Ze hebben haar tot een borstvergrotingsoperatie gedwongen.

Regina voelt zich vernederd en misbruikt, zegt haar advocaat Annet Koopsen. Haar zelfbeeld is besmeurd. Ze gebruikte medicijnen om haar angst te onderdrukken. Wegens haar zwangerschap is ze daarmee gestopt.

Tijdens de rechtszaak draait het vooral om de verdachten. De misbruikte vrouwen komen alleen terloops aan bod. Justitie spreekt over hen als slachtoffers en getuigen. Advocaten van de verdachten doen hen af als doorgewinterde prostituees, uit eigen keuze, die de verdachten er proberen in te luizen, omdat ze labiel, onbetrouwbaar of wraakzuchtig zijn.

Soms krijgen de vrouwen een gezicht. Als ze zich, ‘als benadeelde partij in het strafproces voegen’, en hun advocaten een voorschot op geleden schade eisen.

Dan blijkt dat de 27-jarige Duitse Anja in een gesloten psychiatrische inrichting zit. Ze heeft verscheidene zelfmoordpogingen gedaan. De tengere Ramuné (20) is terug naar Litouwen en probeert te vergeten. Ze heeft het gevoel dat ze als handelswaar is verkocht.

De 21-jarige Ramona uit Italië heeft een posttraumatische stress-stoornis opgelopen. Ze leed al aan de persoonlijkheidsstoornis borderline, wat haar extra kwetsbaar maakte. Haar eigenwaarde en haar vertrouwen in zichzelf en haar omgeving is ze volledig kwijt.

Volgens justitie is Ramona geslagen met een honkbalknuppel. Daarna moest ze minutenlang in ijskoud water zitten om blauwe plekken tegen te gaan. Ook moest ze haar borsten laten vergroten, enkele dagen nadat ze een gedwongen abortus had ondergaan.

Vijf vrouwen die met een eis tot schadevergoeding hun recht proberen te halen. Ze verblijven op een geheime plaats sinds de bende vorig jaar februari is opgerold.

Vijf van de zeker 120 vrouwen die de bende volgens de politie tot prostitutie heeft gedwongen. „Heel weinig”, zegt slachtofferadvocaat Annet Koopsen. Zeventien vrouwen hebben het gewaagd aangifte te doen of een belastende verklaring af te leggen. Een deel van hen is daar op teruggekomen, al dan niet onder dwang. Nogal wat vrouwen, zegt Koopsen, willen geen schadevergoeding omdat ze bang zijn voor wraakacties.

Ook in de rechtszaal zijn ze niet veilig. Koopsen onderscheidt twee groepen vrouwen. Je hebt de labiele meisjes die de prostitutie zijn ingelokt. Advocaten van verdachten zijn geneigd hun getuigenverklaringen te diskwalificeren als onbetrouwbaar. „Als je dat doet”, zegt Koopsen, „geef je mensenhandelaren een vrijbrief om deze meisjes te misbruiken. Ook een vrouw met psychische problemen kan een geloofwaardige verklaring afleggen die door ander bewijs wordt onderbouwd.”

Je hebt ook de vrouwen die al langer in de prostitutie werkten. „Ze komen allemaal uit rampengezinnen. Uit gezinnen met incest, drankmisbruik en zelfmoord”, zegt Koopsen. „Ze denken dat het gewoon is als een man geweld gebruikt. Maar dat maakt het niet minder strafbaar dat ze worden mishandeld.”

Tijdens een strafzaak schadevergoeding vragen in de vorm van een zogeheten ‘vordering benadeelde partij’ is relatief eenvoudig. De schade hoeft alleen aannemelijk te worden gemaakt. Maar het gaat altijd om bescheiden bedragen. In dit proces: 5.000 tot 6.000 euro voor immateriële schade. Tot 50.000 euro voor materiële schade in het geval van Duitse Regina. Dat is waarschijnlijk nog geen tiende van het bedrag dat ze voor de bende heeft verdiend.

Meer stukken over vrouwenhandel op nrc.nl/binnenland