Vaarwel Mozart

IMG_0619.JPGVanmorgen vroeg is onze vriend Lukas Opacic teruggegaan naar zijn geboorteland Australië. Hij heeft het helemaal gehad met Moskou en de Russen. Ook is hij erachter gekomen dat het leven van een rondreizend concertpianist niet het zijne is. Terug in Sidney gaat hij volgende maand wiskunde studeren, het andere vak waarin hij uitblinkt. Anderhalf jaar geleden kwam Lukas hier om piano te studeren aan het prestigieuze Gnessin Instituut. Hij was net achttien en gold in Australië als een wonderkind. Al op zijn twaalfde gaf hij soloconcerten voor volle zalen. In Moskou wilde hij zich verder ontwikkelen, maar zijn studie stelde hem teleur, omdat veel Russen geen Bach en Mozart op de piano kunnen spelen en hij dat nu juist als geen ander kan.Bij Russische pianisten (Svjastoslav Richter uitgesloten) klinken die componisten altijd als Rachmaninov of Tsjaikovski: romantisch en aanstellerig, terwijl ze toch eerder  licht en helder gespeeld moeten worden, zoals de Oostenrijker Friedrich Gulda dat bijvoorbeeld doet. Het is alsof ze niet anders kunnen of willen, zei Lukas altijd als we het erover hadden.   Toch was hij op het Gnessin Instituut een van de beste studenten. De afgelopen weken heeft hij dan ook al zijn examens summa cum laude gehaald. En hij heeft zijn docenten en medeleerlingen Mozart laten horen, zoals Mozart moet klinken. Mevrouw Seligmann, zijn docente over wie hij wel heel erg enthousiast was en die hem met pijn in haar hart ziet vertrekken, vond hem in Mozart uitblinken.Sinds mijn vrouw en ik in Moskou wonen, hebben we Lukas bijna wekelijks op bezoek gehad. Hij kwam in de eerste plaats om op onze vleugel te  spelen, want op de Moskouse conservatoria zijn alle vleugels belabberd (geen geld voor onderhoud). Maar hij genoot er ook van als hij mee mocht eten en samen met mijn vrouw, die zangeres is, kon musiceren.  Ze vormden een mooi duo. Vooral in Mozart blonken ze uit.Ondanks ons gezelschap had het leven in Moskou Lukas toch niet genoeg te bieden. Hij woonde in een vieze, stinkende buitenwijk in een flatgebouw waar iedereen dronken was. Toen hij een reportage over het het vuilnisoproer in Napels op de televisie zag, zei hij: ,,Zo smerig is het bij mij in Vychino altijd.”  Hij ergerde zich rot aan de colleges geschiedenis op het Gnessin, waarin een bejaarde hoogleraar marxisme-leninisme wekelijks het kapitalistische Westen als een groot kwaad en een nog grotere bedreiging voor Rusland afschilderde. De studenten werden door de professor opgeroepen zoveel mogelijk kinderen te verwekken, om later als soldaten tegen de grote satan te  kunnen vechten. Ook werd massamoordenaar Stalin door hem op een voetstuk geplaatst.Lukas, die als 19-jarige al veel van geschiedenis wist en wekelijks een nieuw geschiedenisboek uit mijn bibliotheek leende omdat hij toch wel eens wilde weten hoe het nu echt zat, was iedere keer opnieuw verbaasd over die propaganda. Australië is namelijk een heel erg prettig democratisch en kapitalistisch land, waar Lukas’  uit Servië gevluchte ouders alle kansen hebben gekregen om tot voorbeeldige leden van de middenklasse op te klimmen.   Ook stoorde het hem dat zijn docenten hem regelmatig om hulp kwamen vragen als ze iets in het Engels vertaald wilden hebben, maar hem afsnauwden als hij hun om een kleine wederdienst vroeg.  Aangezien Australiërs vaak nogal ouderwets beleefd zijn, begrijpt u dat dit snauwen niet zo door Lukas op prijs werd gesteld. Hij had op het conservatorium slechts één echte Russische vriend, de hoofddocent buitenlandse talen, een anglist en voormalig dissident die erg kritisch over  zijn land en landgenoten was.Maar waar Lukas nog het grootste hekel aan had, was het gezemel van veel van zijn Russische medestudenten over hun Russische ziel. Die was volgens hem hoogstens een excuus om iedere verantwoordelijkheid te ontlopen om echt iets van het leven te maken. Gelukkig werd hij in zijn stelling gesteund door het boek ‘Imagining Nabokov’ van Nina Chroesjtsjova, de kleindochter van Nikita Chroesjtsjov. In dat boek beweert zij  dat het geloof in de grootsheid van de Russische ziel een rookgordijn is dat Russen gebruiken om zich voor de achterlijkheid van hun land te verontschuldigen. Over twee weken geeft Lukas in Sidney een concert in de aula van de universiteit. Op het programma staan Mozart, Bach en Beethoven. Daarna stopt hij met professioneel pianospelen en gaat hij naar de universiteit. En over een paar jaar gaan we hem opzoeken, in Australië. Zijn vader Slobodan heeft ons al gezegd dat we deel uitmaken van zijn familie en dat we in Sidney geen beter hotel zullen vinden dan in huize Opacic.