Onderzoek is zelden nuttig voor patiënt

Slechts één op de vijf onderzoeken onder diabetici maakt duidelijk wat de geteste behandeling voor de patiënt betekent. De andere komen met resultaten die voor de patiënt nauwelijks van belang zijn.

Die kritiek op het ontwerp van medisch-wetenschappelijke onderzoeken schrijven Amerikaanse en Canadese onderzoekers in het gisteren verschenen medisch-wetenschappelijke tijdschrift Journal of the American Medical Association.

Mensen met suikerziekte (diabetes type I en II) lopen het risico op blindheid, voet- en beenamputatie, hart- en nierziekten en een voortijdige dood. Na wetenschappelijk onderzoek naar een nieuw medicijn, of bijvoorbeeld een laserbehandeling om oogschade te voorkomen, moeten arts en patiënt eigenlijk weten of de dood erdoor wordt voorkomen, en of de kwaliteit van leven toeneemt, vinden de onderzoekers.

Zij stelden vast dat ruim 80 procent van de diabetes-onderzoeken met patiënten echter zogenaamde surrogaat-eindpunten produceert. Bij diabetes vallen daaronder bijvoorbeeld de verdere achteruitgang van de nierfunctie, het cholesterolgehalte en de waarde van geglycolyseerd hemoglobine in het bloed. ‘De waarde van die metingen’, zo schrijven de onderzoekers, ‘blijft onzeker tot zulke trials het effect ervan meten op uitkomsten die belangrijk zijn voor patiënten en artsen’,

Ze wijzen er bijvoorbeeld op dat enkele nieuwe medicijnen (rosiglitazon en pioglitazon) die door hun mogelijke bijwerkingen inmiddels omstreden zijn bij de behandeling van diabetes type II, in een vorig jaar verschenen internationale consensus toch worden aanbevolen. De deskundigen ‘baseerden hun aanbevelingen op trials die het effect van deze middelen maten met surrogaatmarkers die een slechte voorspellende waarde hebben,’ schrijven de onderzoekers. Ze bestudeerden de protocollen van 436 lopende of net afgesloten onderzoeken onder patiënten. Die clinical trials staan tegenwoordig in openbare bestanden geregistreerd.

Zij concluderen op basis van eerdere onderzoeken dat het aandeel trials met eindpunten waar de patiënt iets aan heeft de afgelopen jaren niet toeneemt, hoewel iedereen de bezwaren ervan ziet. Onderzoek met surrogaateindpunten is goedkoper, sneller en kan met minder proefpersonen worden uitgevoerd. De onderzoekers constateren echter dat tegenwoordig ook langdurige en grote trials worden opgezet die slechts surrogaateindpunten scoren. Ze noemen dat een ‘gemiste kans’.