Ivanovo, een kleine democratie in Rusland

Corruptiebestrijding heeft ‘topprioriteit’ onder het bewind van de nieuwe Russische president Dmitri Medvedev. In Ivanovo, een textielstad, zijn de kansen nog niet verkeken.

In Ivanovo, een belangrijk centrum van de Russische textielindustrie 300 kilometer ten noordoosten van Moskou, vergaderen leden van de lokale Doema. Foto Oleg Klimov Local parlament in Ivanovo city. PHOTO BY OLEG KLIMOV FOR THE ARTICLE OF MICHEL KRIELAARS (FOREGEN SECCTION) politiek parlementen vrouwen Klimov, Oleg

„Het is hier een kleine democratie”, zegt afgevaardigde Aleksej Majorov tijdens de schorsing van de zitting van de lokale Doema van Ivanovo, een textielstad met zo’n 400.000 inwoners ten noordoosten van Moskou. „We hebben het over problemen op het gebied van wegenaanleg, openbaar vervoer, onderwijs, gezondheidszorg, sociale zaken. Ik probeer datgene te doen wat mijn kiezers van me verwachten en wat ik hun heb beloofd.”

Schooldirecteur Majorov zit aan een lange tafel in de kleine vergaderzaal. Hij is een van de zes onafhankelijke afgevaardigden in het vierentwintig leden tellende stadsparlement, dat zetelt op de tiende verdieping van het lelijke, moderne stadhuis op het Plein van de Revolutie.

Je herkent de onafhankelijken meteen. Ze zijn minder formeel gekleed dan de andere volksvertegenwoordigers, die behoren tot de pro-Kremlinpartij Verenigd Rusland. En zijn de onafhankelijke afgevaardigden schooldirecteuren, kleine ondernemers of directrice van een keramiekfabriek, de mannen van Verenigd Rusland behoren zonder uitzondering tot de lokale elite van aannemers en grote zakenmensen. In hun keurige pakken, met partijspeldjes op hun revers, hebben ze een klein stapeltje A4’tjes voor zich, terwijl de onafhankelijken stapels documentatie op tafel uitspreiden om hun kritische vragen mee te staven.

Vandaag wordt de begroting besproken die zo’n 108 miljoen euro bedraagt. Nadat Doemavoorzitter Vjatsjeslav Svertsjkov, een voormalig directeur van een metaalfabriek, de vergadering opent, krijgt een vertegenwoordiger van de commissie voor stedelijke economie het woord. Hij onderstreept de noodzaak van nieuwe stadsbussen en betere wegen, maar bijna niemand schenkt hem aandacht. Wel krijgen de afgevaardigden het bijbehorende financiële plaatje te lezen, waarna over het voorstel wordt gestemd. „Aangenomen?” vraagt de voorzitter. „Aangenomen”, zeggen de afgevaardigden unaniem ongeïnteresseerd als ze hun hand opsteken.

Dan loopt een lid van de commissie voor begrotingszaken, financiën en belastingen naar de katheder. Uit zijn korte toespraak, blijkt dat er een tekort van 340 miljoen roebel (9 miljoen euro) is. Een van de onafhankelijken, schooldirecteur Nikolaj Markov, stelt een kritische vraag over de exacte duur van het begrotingsjaar. „Over welke periode gaat het precies?” wil hij weten. Hij krijgt steun van Majorov. Ze zijn extra kritisch omdat in 2007 de begroting met 337 miljoen roebel is overschreden door inefficiënte besluiten van het gemeentebestuur.

Aan de overkant van de tafel wordt amper naar hun vragen geluisterd. De afgevaardigden van Verenigd Rusland hebben het te druk met hun gezellige onderonsjes. En zo wordt ook punt 2 vlot afgehamerd met de belofte dat de desbetreffende commissie de zaak zal uitzoeken.

Alle elf agendapunten komen in sneltreinvaart aan de beurt. De afgevaardigden van Verenigd Rusland stemmen met alles in, de onafhankelijken stellen nu en dan een kritische vraag, maar laten zich geruststellen door de belofte van afgevaardigde Grigorij Gazarjan – voorzitter van zowel de commissie voor begrotingszaken, financiën en belastingen als van de bond van bouwondernemers in Ivanovo – dat de rekenkamer onderzoek naar het tekort zal doen.

Na afloop van de vergadering laat Vjatsjeslav Svertsjkov, de 44-jarige voorzitter van het stadsparlement, zich in zijn werkkamer mild over het begrotingstekort uit. „Het is niet groot”, zegt hij. „En aan het eind van het jaar wordt het altijd aangevuld. Svertsjkov legt uit dat de grootste problemen in Ivanovo zich niet op het gebied van onderwijs afspelen, dat tot de topvijf van Rusland behoort, maar op dat van werkeloosheidbestrijding en gezondheidszorg. „We hebben uitstekende artsen, maar de gebouwen en de apparatuur zijn oud en slecht. De ziekenhuizen hebben een groot tekort aan bedden. Soms sturen artsen patiënten drie dagen na een operatie al naar huis. Op zulke momenten verlang je terug naar de dagen van het socialisme, toen het er menselijker aan toeging.”

Ook in Ivanovo, het centrum van de Russische textielindustrie, is men zich er van bewust dat de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf essentieel is voor de toekomst van de economie. Het is een speerpunt in het beleid van Poetin en Medvedev. Volgens Svertsjoek moet de overheid zich daarbij vooral op het bestrijden van de corruptie richten, de voornaamste belemmering voor die ontwikkeling. „We weten dat sommige gemeentelijke afdelingen die belast zijn met de controle van het zakenleven lokale ondernemers afpersen. Daar moet een einde aan komen. Het kleinbedrijf is belangrijk voor onze stad. Het verschaft veel mensen werk, die op hun beurt weer belasting betalen.”

Zeven verdiepingen lager huist locoburgemeester Igor Svetoesjkov. Ook hij ziet in de corruptie een groot kwaad voor de ontwikkeling van zijn stad, maar zegt dat de slechte gezondheidszorg het grootste probleem is. De passiviteit van veel ambtenaren speelt daarbij een negatieve rol. „In Rusland denkt iedereen altijd dat als de tsaar komt alle problemen worden opgelost en ze zelf niets hoeven te doen”, zegt hij. „Zo geeft de federale overheid ons in het kader van Medvedevs nationale projecten nieuwe medische apparatuur. Dat is een goede stimulans, omdat we die apparatuur niet zelf kunnen betalen. Maar na die stimulans is het onze beurt om zelf goede ziekenhuizen te bouwen.”

Svetoesjkov, een energieke veertiger, ergert zich rot aan die opstelling. Hij doet er alles aan om een andere mentaliteit te kweken. „Toen ik drie jaar geleden aantrad, heb ik een aantal ambtenaren ontslagen die geen enkel initiatief toonden en alleen op hun salaris zaten te wachten. Ze hadden een houding van ‘doe mij niets, dan doe ik jou niets’. Om dit te veranderen moet je mensen dwingen zelf verantwoordelijkheid te nemen. Daarmee bereik je veel meer dan wanneer je alles laat afhangen van de verticale machtsstructuur die Rusland nu heeft. Decentralisatie van de macht vergroot de individuele verantwoordelijkheid en dringt de corruptie terug.”

Volgens het droomscenario van Svetoesjkov zou er een nieuwe generatie aan de macht moeten komen, die niet meer weet wat voor een systeem er in de Sovjet-Unie bestond. „Het is alleen jammer dat jonge mensen vaak avonturiers zijn die geen zin hebben om voor de overheid te werken, omdat ze elders meer kunnen verdienen.”

In Ivanovo, dat 70.000 studenten telt, zijn zijn kansen nog niet verkeken. De stad is jong en redelijk dynamisch. Op de Leninboulevard duwen jonge moeders kinderwagens met een tweede kind voort, het gevolg van de gestegen welvaart. Ook zijn er een paar hippe cafés en moderne winkels. Het enige dat voorkomen moet worden is dat die jongeren naar Moskou trekken. En daarom moet de stad zo aantrekkelijk mogelijk worden gepresenteerd. „Nog maar weinigen weten dat Ivanovo de Stad der Bruiden werd genoemd, dankzij de textielindustrie die veel mooie, jonge vrouwen als arbeidster aantrok”, zegt Svetoesjkov. „Tot in de jaren vijftig was 65 procent van onze bevolking vrouw. Dat imago maakte Ivanovo bekend tot in Rotterdam. Uit de hele wereld kwamen ze hierheen om een vrouw te zoeken. Inmiddels is dat een cliché, maar toch moeten we dat imago terug zien te krijgen.”