‘Grootkapitaal vreet onze geliefde volkstuintjes op’

Berlijn heeft honderden volkstuintjes, maar buiten-landse investeerders drukken de hobbytuinders weg. ‘Als dit globalisering is, ben ik ertegen’

De globalisering heeft het volkstuintjescomplex ‘Kolonie Oeynhausen’ in de Berlijnse wijk Schmargendorf bereikt – en heeft de argeloze hobbytuinders de schrik van hun leven bezorgd. Het einde van hun paradijs is misschien in zicht.

Klaus Mutzeck (71), opgegroeid en oud geworden op de volkstuin van z’n familie, probeert zich met een handtekeningenactie te verweren tegen de grote Amerikaanse investeringsmaatschappij Lone Star Funds in Dallas, Texas, die het tuinenperceel heeft gekocht.

Mutzecks lijfblad, de populaire Berlijnse krant B.Z., kopte dezer dagen met gevoel voor de machtsverhoudingen in de wereld: Heuschrecke frisst Laubenkolonie. Oftewel: sprinkhaan vreet volkstuintjes op. Waarbij de sprinkhaan het symbool is van de buitenlandse investeerder; de gevreesde financiële veelvraat die in het ongunstigste geval zijn prooi belaagt, in korte tijd leegzuigt en verwoest achterlaat.

Lone Star is de sprinkhaan van ‘Kolonie Oeynhausen’. „We willen hier graag de boel houden zoals het 104 jaar lang is geweest: een groene strook in de stad. Maar niemand weet nu waar hij aan toe is. Wat er met onze tuinen gebeurt en of we het geld dat we erin hebben gestoken, terugkrijgen als hier dadelijk, God verhoede, gebouwd zal worden”, zegt Mutzeck, die zijn grondstukje met een mengeling van trots en weemoed overziet. „Dit is mijn wereld.”

Wat er momenteel met het volkstuinencomplex van Mutzeck en zijn driehonderd medepachters gebeurt, zegt iets over de wijze waarop jarenlange zekerheden ineens in hun tegendeel kunnen veranderen - en hoe het publiek daar op reageert. Ruim een eeuw was de grond van ‘Kolonie Oeynhausen’ in handen van Deutsche Post, een voormalig staatsbedrijf met een grote reputatie van degelijkheid en onbeweeglijkheid.

Niets leek ooit bij de post te zullen veranderen, maar inmiddels is het bedrijf conform de tijdgeest geprivatiseerd. En stoot het in hoog tempo niet-strategische bezittingen af, zoals onroerend goed dat decennialang te veel kostte en te weinig opbracht. Lone Star is koper ervan. Onder de panden en de grond die de Amerikanen van Deutsche Post overnemen, horen de volkstuinen in Berlijn-Schmargendorf.

„Onze voorzitter heeft gezegd dat het hier binnen twee jaar over en uit is”, zegt Brigitte Schackla, buurvrouw van Klaus Mutzeck. Zij en haar man zitten hier sinds 2006 en hebben voor twintigduizend euro in hun tuin geïnvesteerd. Wat haar dwarszit, is het gebrek aan informatie. „We moeten alles zelf uitzoeken. Niemand weet of zegt iets. De post niet, de deelgemeente niet en die Amerikanen al helemaal niet. Als dat globalisering is, ben ik ertegen.”

Hoewel de Bondsrepubliek met haar recordexport een van de winnaars van de globalisering is, zijn de negatieve gevolgen ervan voor veel Duitsers moeilijk te begrijpen. Laat staan te accepteren. De nieuwe partij Die Linke heeft de globalisering tot vijand van de gewone man verklaard. Multinationals en de internationale kapitaalmarkt zijn bedreigingen voor Duitsland, aldus de partij. De retoriek wordt ver doorgevoerd en slaat aan: Die Linke doet het goed bij verkiezingen.

Nu is de globalisering aangekomen in de volkstuintjes van Kolonie Oeynhausen. De ‘sprinkhanenplaag’ is het gesprek van de dag. „Mevrouw Krakow, vijf tuinen verderop, heeft gezegd dat ze er een eind aan maakt als ze ook hier weg moet”, zegt Brigitte Schackla. En ze vertelt hoe mevrouw Krakow op ‘Oeynhausen’ voorrang kreeg toen ze onlangs haar volkstuinencomplex nabij de sjieke Kurfürstendamm verliet, nadat dit in handen van een (Duitse) investeerder was gekomen. Die gaat op de gewilde plek appartementen bouwen.

Berlijn is een groene metropool; een aanschakeling van wijken en oude dorpskernen met veel parken tussen het steen, en op onverwachte plaatsen volkstuintjes. De stad heeft ongeveer 950 volkstuincomplexen, waarvan veel pachtcontracten rond deze tijd aflopen. Grondeigenaars zijn de (deel)staat, de gemeente of voormalige staatsbedrijven, zoals Deutsche Post. En die zijn zich momenteel allemaal aan het herbezinnen op hun laagrenderende volksbezit met groenbestemming. Ook aan de bestemmingsplannen wordt gesjord. Volkstuinen zijn bij gemeentelijke planners allang niet heilig meer.

„Ik ben zwaar teleurgesteld”, zegt Brigitte Schackla. En Klaus Mutzeck voelt zich „bedrogen”. Zijn lijst met handtekeningen voor het openhouden van de kolonie gaat naar de deelgemeente, Deutsche Post en Lone Star. Wat ze ervan verwachten? „Weinig. We zijn een speelbal. Over een paar jaar staan hier huizen.”