De frisse wind is nu een tragisch figuur

Nog geen jaar geleden leek Gordon Brown als premier geen kwaad te kunnen doen.

Nu ziet menigeen hem als een mislukking wiens ondergang onafwendbaar is.

Wat de Britse premier Gordon Brown op het moment ook doet, alles lijkt bij voorbaat tot mislukken gedoemd. Zelfs een reeks discrete telefoontjes naar ‘gewone’ Britten, met de bedoeling op de hoogte te blijven van hun zorgen, pakte verkeerd uit.

Britse kranten wisten te melden dat de premier, altijd vroeg uit de veren, zonder verder bij het tijdstip stil te staan om 6.00 uur ’s ochtends pardoes een willekeurige man had gebeld. Toevallig bleek het iemand te zijn die vroege dienst had, maar het incident was weer goed voor dagenlange hilariteit in de media. Weliswaar ontkende Downing Street deze gang van zaken, maar het enige resultaat was nieuw hoongelach aan Browns adres.

Menigeen ziet de premier als een tragisch figuur, die zijn eigen ondergang onafwendbaar tegemoet gaat. Het weekblad The Economist beeldde hem vorige maand af als Sint Sebastiaan, aan alle kanten doorzeefd met pijlen van zijn tegenstanders. De Britse journalisten, doorgaans geen toonbeeld van mildheid, maken er al weken een spel van Brown te vergelijken met andere mislukte premiers.

Het is nauwelijks meer voor te stellen dat diezelfde Brown nog geen jaar geleden geen kwaad leek te kunnen doen in de ogen van de Britten. Velen beschouwden hem toen als een welkome afwisseling na zijn voorganger Tony Blair met diens oorlogen, opgeklopte projecten en spindoctors. „Brown werd gezien als solide, hard werkend en als iemand met oog voor detail”, zegt Rodney Barker, hoogleraar politicologie aan de London School of Economics. „Inmiddels is het beeld gekanteld. Op grond van diezelfde eigenschappen wordt hij nu gezien als saai en gespeend van verbeeldingskracht.”

Vast staat dat Browns eerste confrontaties met de Britse kiezers vorige maand op een fiasco zijn uitgelopen. Zowel bij de Engelse gemeenteraadsverkiezingen en de burgemeestersverkiezing in Londen als bij een tussentijdse verkiezing in het Noord-Engelse Crewe, kreeg Labour ongenadig klop. Opiniepeilingen wijzen sindsdien uit dat de Britten geen fiducie meer hebben in Brown en zijn team. Volgens een peiling in The Independent steken de Conservatieven van David Cameron Labour niet alleen in alle leeftijdsgroepen de loef af, maar zelfs in alle sociale klassen.

Dat zelfs de laagste inkomensgroepen Labour in de steek laten kan Brown goeddeels op eigen conto schrijven. Als gevolg van een belastinghervorming, door hemzelf geïnitieerd, bleken miljoenen slecht betaalde Britten dit voorjaar plotseling nog een stuk slechter af te zijn. „Dat was een verbijsterende fout van een man die werd geacht altijd zo op alle details te letten”, aldus Barker.

In economisch opzicht zijn de Britten bovendien sinds vorig najaar in zwaar weer beland. De woningmarkt verkeert in recessie en de banksector heeft het mede daardoor moeilijk. Na lang getreuzel zag Brown zich zelfs genoopt de in problemen geraakte hypotheekbank Northern Rock te nationaliseren. Ook gaan de energie- en voedselprijzen snel omhoog. En wie krijgt de schuld? Inderdaad, Brown.

„De omstandigheden zijn in ongunstige zin veranderd voor Brown”, constateert Anthony Seldon, master van de Wellington public school en biograaf van Blair. „Blair zou het niet veel beter hebben gedaan dan Brown, al is hij doortastender en behendiger in het bespelen van de media.”

Een bijkomende handicap voor Brown is dat na ruim elf jaar regeringsmacht Labour minder fris oogt. De partij, Brown incluis, lijkt nauwelijks meer nieuwe ideeën te hebben. Al een paar keer heeft Brown zonder bronvermelding ideeën van de Conservatieven overgenomen (onder meer inzake belastingen voor buitenlanders die in Groot-Brittannië wonen). „Brown moet meer durf tonen en duidelijk aangeven waar hij naartoe wil”, zegt Barker. De vraag is echter of de premier, een aartstwijfelaar, daarover wel zulke concrete denkbeelden heeft.

Sommigen, ook in zijn eigen partij, menen dat Brown te zeer blijft vastzitten in een achterhaald soort socialisme. Philip Collins, een voormalige speechwriter van Blair, hekelt in het jongste nummer van het blad Prospect de manier waarop Brown er steevast van uit gaat dat de overheid voor alles van bovenaf oplossingen kan en moet bedenken en opleggen.

Volgens hem en zijn co-auteur Richard Reeves is dat een illusie en verlangt de huidige tijd een veel grotere rol voor de individuele burger. De overheid moet de burger waar mogelijk zelf beslissingen laten nemen, ook in de gezondheidszorg en het onderwijs. Zowel David Cameron als de Liberaal-Democratische leider Nick Clegg heeft dat volgens hen begrepen. Als Labour niet bereid is mee te gaan in zo’n liberalisering, wacht de partij slechts de ondergang.

Brown bindt intussen liever de strijd aan met liberaal gezinden op een ander punt. Hij is vastbesloten de termijn waarbinnen verdachten van terroristische activiteiten zonder aanklacht kunnen worden vastgehouden op te rekken van 28 tot 42 dagen. Zowel de oppositie als een deel van de Labour Partij beschouwt dit als een onnodige inbreuk op de rechtsstaat. Zelfs met een termijn van 28 dagen ligt het land voor op andere landen.

Lange tijd zag het er naar uit dat ook dit weer een hopeloos project van Brown was. Juist de laatste dagen kiezen echter veel Labour-dissidenten in het Lagerhuis eieren voor hun geld. Ze beseffen dat hun kansen om na de verkiezingen aan te blijven er niet per se groter op worden als ze Brown steeds blijven tegenwerken. Een tweede leiderswisseling zonder tussenkomst van de kiezer is op dit moment al evenmin een aantrekkelijke optie. Met andere woorden: Brown is nog allerminst uitgespeeld. „Het blijft nog altijd mogelijk dat hij zich van alle recente tegenslagen weet te herstellen”, aldus Barker. „Maar dan moet hij het echt over een andere boeg gooien dan tot nu toe.”

Lees het artikel in Prospect via: nrcnext.nl/links