‘Te weinig vrije tijd om aan politiek te doen’

Het verloop onder lokale politici is groot. De Tilburgse oud-wethouder Els Aarts legt uit hoe dat komt. „Er heerst te veel een ambtenarencultuur.”

Oud-wethouder Els Aarts Tilburg

Wrang is het wel. Aan het wethouderschap van Els Aarts kwam medio april abrupt een einde toen het Tilburgse college vertrok na een crisis over het ‘Adje-theater’. En dat terwijl Aarts voorzitter is van de commissie die voor de Vereniging van Nederlandse Gemeenten onderzoek doet naar het grote verloop onder lokale politici.

Waarom treden raadsleden en wethouders vaker voortijdig af?

„Er is een duidelijk onderscheid. Voor raadsleden is de te hoge werklast de belangrijkste reden om te stoppen. Voor wethouders zijn dat de politieke conflicten. Die komen vaak voort uit het dualisme [sinds 2002 zijn wethouders geen lid meer van de raad, red.].”

Is het dualisme ook de oorzaak van de hoge werklast van raadsleden?

„Dat is het opmerkelijke: iedereen heeft dat steeds gedacht, maar onderzoeken tonen aan dat raadsleden het nu niet zwaarder hebben. Het knelpunt is dat mensen minder vrije tijd hebben. Het idee van dualisme was om de politiek dichter bij de mensen te brengen. De scheiding tussen college en raad moest een aantrekkelijker politiek spel opleveren. De publieke tribune zou weer vol zitten. Maar dat werkt zo niet. Burgers komen niet voor het spel, zij willen gewoon iets geregeld hebben voor de sportclub of voor de buurt.”

Hoe komt het dat raadsleden steeds minder vrije tijd hebben?

„De meeste raadsleden hebben naast het raadswerk een baan waaraan zij gemiddeld 36,8 uur per week besteden. Zij moeten dus laveren tussen baan, zorgtaken en de raad. Hun tijd in de gemeenteraad wordt vervolgens opgeslokt door vergaderingen en een enorme papierwinkel. Daardoor blijft er weer te weinig tijd over voor contact met de mensen op straat. Veel raadsleden zijn met veel te hoge verwachtingen begonnen, en zij raken door de werkdruk gefrustreerd. Je kunt niet van de ene op de andere dag iets veranderen. Heel veel binnen een gemeente staat gewoon al vast.”

Waar is tijdwinst te behalen?

„Commissievergaderingen moeten veel meer op één avond plaatsvinden in plaats van bijvoorbeeld vier dagen aan één stuk. Grote fracties kunnen zich opsplitsen, kleine of eenmansfracties moeten kiezen welke vergadering ze overslaan. Ik vind bovendien dat raadsleden niet álle details moeten willen weten, ze moeten zich meer op de hoofdlijnen concentreren. Daar zijn ze voor aangenomen.”

Raadsleden moeten toch het volk vertegenwoordigen?

„Als raadslid heb je twee rollen. In de rol van volksvertegenwoordiger moet een raadslid in specifieke gevallen op de details zitten, bijvoorbeeld als het gaat over de overlast van bussen die hard over de verkeersdrempels knallen. Maar wanneer de verkeersnota behandeld wordt, moet hij niet over iedere verkeersdrempel beginnen.”

Raadsleden klagen regelmatig over hun lage vergoeding. Stoppen ze ook daarom voortijdig?

„Dat wordt niet of nauwelijks genoemd. Alleen de vergoeding van raadsleden in de kleinste gemeenten is onevenredig laag. In het rapport pleiten wij dan ook voor extra compensatie. Ook raadsleden met een extra taak, zoals fractie- en commissievoorzitters, zouden een extra toelage moeten krijgen.”

Maar die geringe vergoedingen werken natuurlijk niet wervend.

„Dat klopt. Uit verschillende hoeken komen geluiden dat raadsleden in natura moeten worden betaald, bijvoorbeeld in de vorm van kinderopvang. Daarmee zorg je meteen voor een betere samenstelling van de raad.”

Zijn raden te eenzijdig samengesteld?

„Ze bestaan uit bijna alleen maar ambtenaren en leraren. Voor mensen die de politiek in gaan om iets te veranderen is dat afschrikwekkend. Er heerst te veel een ambtenarencultuur. Dat werkt de papierwinkel in de hand, want ambtenaren zijn dat gewend. Gemeenten moeten daar iets tegen doen.”

    • Barbara Rijlaarsdam