Medems ‘Caótica Ana’ is een flamboyante treurzang

Caótica Ana. Regie: Julio Medem. Met: Manuela Vellés, Bebe Rebolledo, Charlotte Rampling. In: Cinecenter, Ketelhuis, Amsterdam; Lantaren/Venster, Rotterdam; Louis Hartlooper, Utrecht.

Aan het einde van de film komt de aap uit de mouw. Caótica Ana, de zesde film van de Spaans-Baskische cultregisseur Julio Medem (1958), is opgedragen aan zijn zus Ana, de choreografe en kunstenares die in 2001 bij een auto-ongeluk om het leven kwam. Dat helpt om deze fascinerende ratjetoe van een film (zijn eerste sinds Lucía y el sexo uit 2001) in het juiste perspectief te zien.

Caótica Ana is een flamboyante treurzang waarin het verdriet van de regisseur te groot is voor het leven van één filmpersonage. Daarom gaf Medem zijn protagoniste Ana vele levens mee, van het schilderende hippiemeisje op Ibiza met wie de film naar een kunstenaarskolonie in Madrid vertrekt, tot de Berberse en indiaanse incarnaties die zij daar van zichzelf ontdekt.

Het is ook allemaal te veel voor één film. De liefhebbers van Medems werk, dat altijd al neigt naar holisme, zullen zich er niet aan storen. Evenmin als de nieuwe generatie filmkijkers, bekend met het werk van Darren Aronofsky (met name The Fountain uit 2006) en Tarsem Singh (The Fall, nog steeds in de bioscoop).

Caótica Ana heeft de vorm van een spirituele reis. In hoofdstukken die van 10 naar 0 aftellen, net zoals de hypnotherapeut die Ana in zijn ban krijgt, volgen we het onbezonnen meisje op het pad naar volwassenheid. Dat is een tocht door de grote symbolenencyclopedie: bonte vogels, deuren, het slot, de zee. Je hoeft geen expert te zijn om te zien hoe baarmoederlijk zwaar alles van betekenis is. Soms is het puur betoverende associatie, soms bijna horror in de beste barokke, Spaanse traditie. Vooral de scènes met mecenas Charlotte Rampling geven de intrigerende indruk dat het hele leven een smerig complot is.

Ana reist niet alleen over drie continenten, maar ook door tijd en geschiedenis. Medem kiest de vorige levens van zijn hoofdpersonage niet zomaar. Met Ana als Berberprinses kijkt hij kritisch naar de rol van Spanje in koloniaal Afrika. Indianenmeisje Ana zegt weer iets over hoe Spaanse ontdekkingsreizigers de nieuwe wereld in beslag namen. De New Yorkse Ana die ‘de man die verantwoordelijk was voor de oorlog in Irak’ te kakken zet, mag gezien worden als een reflectie op het Spaanse schoothondjesgedrag ten aanzien van de Amerikaanse politiek.

Caótica Ana is zowel dweepziek en naïef als groots: van het topshot van een meeuw tot het onderwatershot van een meisje. Maar als het Medems intentie was om je te laten zweven, slaagt hij daar niet in.