Laat GroenLinks en SP achter PvdA aanlopen

De PvdA moet haar redding niet zoeken in toenadering tot andere partijen meent Michiel Emmelkamp. Zoek vanuit eigen kracht de aanval en werk aan een progressieve vernieuwing.

Tekening Cyprian Koscielniak Koscielniak, Cyprian

Met een ogenschijnlijk gebrek aan een eigen strijdwaardig ideaal discussiëren PvdA-prominenten nu over de vraag of de PvdA toenadering moet zoeken tot partijen als SP, GroenLinks of D66. Het is de wereld op zijn kop: natuurlijk moet de PvdA haar redding niet zoeken in toenadering tot welke partij dan ook. Al was het maar omdat kiezers toch echt liever de originele versies van SP, GroenLinks of D66 steunen dan een vlees-noch-vis-variant die er achteraan hobbelt.

Fractievoorzitter Marriëtte Hamer en staatssecretaris Frans Timmermans zien bovendien een aantal zaken over het hoofd in hun zoektocht naar een nieuwe overtuigende partij-identiteit. Die van Hamer – voor een behoud van verworven rechten, toenadering tot de SP en eventueel zelfs een lijstverbinding met die partij – doet te weinig recht aan de grote verschillen tussen de PvdA en de SP. Terwijl de SP geen enkele moeite doet om minder mensen afhankelijk te maken van uitkeringen, Nederland te laten profiteren van de voordelen van de Europese samenwerking, de krappe arbeidsmarkt iets te bekoelen door Oost-Europese werknemers toe te laten of daadwerkelijk iets te dóen voor de mensen in wijken als Slotervaart, zijn dát juist de punten waar de kracht van de PvdA kan liggen. Bovendien past Hamers ogenschijnlijk behoudzuchtige pleidooi niet bij de aard van de PvdA, die in haar diepste essentie een partij van hervormers en doeners is. Een progressieve vernieuwingsagenda is dus vereist.

Timmermans’ poging daartoe biedt aanknopingspunten, maar hij maakt ook een aantal taxatiefouten. Hij laat grote steken vallen als het gaat om de keerzijde van in principe positieve processen als mondialisering. Het is tekenend dat slechts één dag eerder in de Volkskrant nog door het Rotterdamse PvdA-raadslid Peter van Heemst werd betoogd dat het juist Timmermans is die zijn ogen sluit voor de onwenselijke situaties die zijn ontstaan als gevolg van de intrede van Oost-Europese werknemers op de arbeidsmarkt. Ook Timmermans’ pleidooi voor een ‘netwerkoverheid die behendig het juiste Nederlandse of Europese sturingsinstrument’ weet in te zetten is nogal naïef, gezien het feit dat niet alleen in Den Haag, maar ook in Warschau, Rome, Berlijn en Brussel wordt beslist waar Europese sturingsinstrumenten worden ingezet.

Timmermans’ pleidooi zal daarmee voornamelijk aanslaan bij de groep die hijzelf omschrijft als moderniseringsoptimisten, en daarmee miskent hij de grootste uitdaging van de hedendaagse ontwikkelingen, namelijk het herwinnen van het vertrouwen van de moderniseringspessimisten – voor een groot deel de traditionele achterban van de PvdA. Zonder dat vertrouwen is een discussie over ‘kiezen voor verandering’ zinloos. Timmermans levert geen boter bij de vis als hij zegt dat die groep ‘hoop en vertrouwen’ moet worden geboden. Sterker nog: hij lijkt geen enkele bereidheid te koesteren om de gewone zorgen van gewone burgers aan te horen. Zolang de PvdA niet bereid is die cultuur te veranderen, zal ze nooit het vertrouwen herwinnen dat absoluut vereist is om hervormingen door te voeren.

Maar er is meer nodig. Dat is bovenal duidelijkheid over waar de PvdA voor staat en strijdt. Daarvoor moet de partijleiding niet ruziënd over straat, maar vanuit eigen kracht en identiteit actiever aan de slag gaan.

De PvdA moet zich actiever onderscheiden van andere partijen door tegelijkertijd te strijden voor zowel gelijke kansen voor iedereen als voor de plicht om die kansen te grijpen. Door veel actiever te strijden voor het erkennen en aanpakken van misstanden onder en met Oost-Europese werknemers, afbrokkelende inspraak van werknemers en schrijnende onzekerheid onder bijvoorbeeld postbodes. Door te blijven strijden voor een groenere wereld en door veel meer voorop te lopen in de strijd voor goede publieke voorzieningen, te beginnen bij onderwijs en zorg.

Het zijn deze punten, die de partij binden en tegelijkertijd onderscheiden van andere partijen, waarop nog een hele strijd te voeren valt. Alleen door op die punten vanuit eigen kracht de aanval te kiezen en zelf de leiding te nemen in het maatschappelijk debat kan de PvdA het vertrouwen van burgers herwinnen en werken aan een vernieuwingsagenda. Kleinere conservatieve of liberale partijen als SP, D66 en GroenLinks mogen dan hooguit achter de PvdA aanlopen. Niet andersom.

Michiel Emmelkamp is voorzitter van de Jonge Socialisten, de jongerenafdeling van de PvdA.