Brug van vestzak naar broekzak

Het is een bekend probleem op alle begrotingen. Je hebt hier te veel en daar te weinig, maar volgens de boekhoudkundige regels mag je het ene gat niet met het andere overschot dichten.

In de Rijksbegroting speelt nu iets dergelijks, en dan met name bij de financiering van de zogenoemde Noordvleugel, een infrastructuurproject bedoeld om de noordelijke Randstad (Almere) te ontsluiten.

Verantwoordelijk minister Eurlings (Verkeer, CDA) had daarvoor geld toegezegd gekregen van minister Bos (Financiën, PvdA), maar die gebruikt dat geld nu voor onder meer de probleemwijken van zijn partijgenoot Vogelaar. De uitgaven van het Rijk zijn aan strikte plafonds gebonden, en de enorme stroom aan inkomstenmeevallers (dankzij de hoge olieprijs stromen de gasbaten binnen) mogen niet gebruikt worden voor uitgaven.

Toch kan Eurlings doorgaan met zijn plannen voor nieuwe wegen voor het noorden. De oplossing – een onvervalst staaltje vestzak-broekzakboekhouden – luistert naar de illustere naam Het Bruggetje van De Graaf en is deze zomer precies tien jaar oud.

We schrijven zomer 1998. De vorming van het tweede Paarse kabinet verloopt moeizaam. Onder druk van Brussel – dat strenge eisen stelde aan financieringssaldo en staatsschuld wegens de op handen zijnde introductie van de nieuwe eenheidsmunt, de euro – had minister van Financiën Gerrit Zalm een straf begrotingsregime in de steigers gezet. Inkomsten en uitgaven waren gescheiden en eventuele meevallers aan de inkomstenkant moesten allemaal in het aflossen van de staatsschuld gestopt worden. Aardgasbaten gingen deels naar het Fonds Economische Structuurversterking (FES), waaruit de aanleg van wegen en spoor gefinancierd werd.

Het was hoogconjunctuur destijds en het geld stroomde binnen. Tot frustratie van PvdA en D66 mocht er echter niets van dat geld uitgegeven worden. Totdat D66 een list bedacht. Regels zijn er om omzeild te worden, ook bij het Rijk, vonden de uitvinders van het gedogen.

En dus regelde Thom de Graaf, onderhandelaar namens D66, dat er een ventiel op het FES-fonds kwam: als de meevallers boven een bepaalde grens kwamen, mocht de minister van Verkeer bepaalde uitgaven van zijn eigen begroting overhevelen naar het FES. Zo ontstond ruimte op de begroting voor Verkeer en konden de meevallers toch deels worden uitgegeven.

De wereld ziet er inmiddels heel anders uit. D66 zit met drie zetels in de oppositie, maar de Zalmnorm – inclusief het Bruggetje van De Graaf – hebben de tand des tijds doorstaan.

Almere kan alsnog een bosje bloemen naar Nijmegen sturen.

Egbert Kalse