Vijand van een halve gram

Donderdag om 16.00 uur houdt Willem Takken zijn oratie als hoogleraar medische en veterinaire entomologie. Aula, Generaal Foulkesweg 1a, Wageningen. Willem Takken Prof. Dr. Ir. W. Takken Laboratorium voor Entomologie Wageningen Universiteit & Researchcentrum 25 juli 2007 Naamsvermelding verplicht: Foto: Wageningen UR / Guy Ackermans 2007 Ackermans, Guy

Voor het eerst daalt wereldwijd het aantal malariapatiënten, dankzij vroege diagnostiek, adequate behandeling met nieuwe geneesmiddelen en massaal gebruik van met insecticide geïmpregneerde klamboes. „Tragisch genoeg wordt deze effectieve aanpak nu bedreigd door massale inzet van ddt”, zegt de Wageningse malaria-expert Willem Takken. „Ddt is helemaal terug. Er is nou eenmaal een sterke pesticidenlobby, die alle insectenplagen in de wereld met chemische middelen wil bestrijden. Als malariamuggen resistent worden, kunnen we straks helemaal opnieuw beginnen.”

Zelf werkt Takken aan alternatieve bestrijdingsmethoden, zoals geurvallen voor malariamuggen, met steun van de Bill & Melinda Gates Foundation. Die investeert miljarden in de ontwikkeling van vaccins en geneesmiddelen tegen malaria, aids en tbc. Takken: „Na alle publiciteit rond de initiatieven van Gates wilde het Witte Huis niet achterblijven. Bush trekt 2, 5 miljard dollar uit voor malariabestrijding, onder voorwaarde dat dit met ddt gebeurt.”

Waarom dat nou?

„Het kan geen economisch gewin zijn – patenten op ddt zijn al lang verlopen, de enige producenten zijn China, India en Noord-Korea. Bush wil blijkbaar snel scoren. Ddt is in Afrika nog nooit grootschalig toegepast tegen malariamuggen. Toen de Wereldgezondheidsorganisatie in 1969 stopte met ddt-gebruik omdat malariamuggen resistent waren geworden, was Afrika nog niet aan de beurt geweest. Dertig Afrikaanse landen hebben nu ontheffing aangevraagd en krijgen geld van de VS.

U plaatst daar kanttekeningen bij?

„Er zijn weinig mensen doodgegaan aan ddt, maar ik maak mij grote zorgen over sub-lethale gezondheidseffecten. Zo heeft 80 procent van de vrouwen op het Indiase platteland ddt in de moedermelk. Eskimovrouwen mogen geen borstvoeding geven, want ddt-achtige verbindingen concentreren zich in de Poolstreken. Ddt is onafbreekbaar, dat zullen wij nooit meer kwijtraken uit ons ecosysteem.

„In 2006 besloot de WHO elk Afrikaans gezin met kinderen een klamboe te geven. Te vrezen valt dat dit initiatief nu een stille dood sterft. Bovendien zijn die klamboes geïmpregneerd met pyrethroïden. Gelijktijdig gebruik van pyrethroïden en ddt maakt insecten sneller tegen beide middelen resistent, want in beide gevallen speelt eenzelfde resistentiemechanisme. De muggen kunnen binnen drie jaar resistent zijn. Dat is al bij honderden insectensoorten beschreven. ”

Hoe moet het dan?

„Veelbelovende alternatieven zijn geurvallen voor muggen, muggenbestrijding met ziekteverwekkende schimmels of Bacillus thuringiensis. Waarom zetten we niet veel meer onderzoekers in om die middelen snel toegelaten te krijgen?”

U vecht uw hele wetenschappelijke carrière tegen een vijand van nog geen halve gram?

„Ja, en we waren voor het eerst aan de winnende hand.”