Privacy is als begrip ineens terug in Duitsland

Deutsche Telekom huurde spionnen in om erachter te komen wie informatie lekte.

Het bedrijf misbruikte daarvoor op grote schaal telefoongegevens.

De Duitse minister van Binnenlandse Zaken, de christen-democraat Wolfgang Schäuble, heeft gisteren de telecommunicatiebranche van zijn land uitgenodigd om over de mores van de privacy te praten. Aanleiding is de zogeheten Telekom-affaire, een omvangrijke bedrijfsspionagezaak die vorige week naar buiten kwam en die de Bondsrepubliek compleet heeft verrast.

Privacy is als begrip ineens helemaal terug in Duitsland. Big Brother siert de nieuwe, gisteren verschenen uitgave van weekblad Der Spiegel. Dit keer is niet de staat de grote boosdoener, maar een onderneming: Deutsche Telekom. Uitgerekend een bedrijf dat niet alleen geacht wordt zorgvuldig om te gaan met het telefoongeheim, maar dit ook wettelijk verplicht is, zou in het geniep en op grote schaal verbindingen, gesprekken en tal van andere telefoongegevens hebben misbruikt.

Dat zoiets technisch kan, was algemeen bekend. Maar dat het waarschijnlijk is gebeurd, is een andere zaak. Het heeft een maatschappelijk en politiek debat op gang gebracht met vragen als: waarom bespioneren werkgevers hun eigen personeel en anderen die bij het bedrijf betrokken zijn? Wat doen grote ondernemingen eigenlijk met de gegevens van hun werknemers? Hoe vaak en met welke middelen worden werknemers in de gaten gehouden? Is de huidige wetgeving nog wel toegesneden op bedrijfsspionage van een technologisch zeer hoog gehalte? En vooral: wat is de moraal hiervan – wat kan Duitsland van de Telekom-affaire leren?

Het begon een paar jaar geleden met het voortdurend uitlekken van bedrijfsinformatie bij Deutsche Telekom. Duitse journalisten kwamen zaken van de onderneming te weten die geheim hadden moeten blijven. Telekom heeft als beursfonds de wettelijke plicht zorgvuldig om te gaan met koersgevoelige kwesties als overnameplannen, investeringen en reorganisaties. Maar de plannen hiervoor lagen steevast voortijdig op straat – reden voor de raad van bestuur om in te grijpen.

Naar het zich nu laat aanzien kan die ingreep volkomen uit de hand zijn gelopen. Het doel – het opsporen van een lek – zou in geen enkele verhouding tot de gebruikte middelen hebben gestaan. Journalisten, Telekom-medewerkers en leden van de raad van commissarissen zouden zijn afgetapt en langdurig in de gaten zijn gehouden.

Van buiten aangetrokken en in dit werk gespecialiseerde bedrijfjes hebben waarschijnlijk talloze ‘bewegingsprofielen’ van hun doelwitten gemaakt, aan de hand van het gebruik van mobiele telefoons.

Eind vorige week werd bekend dat een redacteur van de Financial Times Deutschland maandenlang in opdracht van Deutsche Telekom in de gaten is gehouden door een firma waarvan twee leidinggevenden oud-medewerkers zijn van de Oost-Duitse geheime dienst, de ‘Stasi’. Hun specialiteit in het tijdperk van de DDR, de communistische boeren- en arbeidersstaat, was het beveiligen van Oost-Duitse ambassades in het buitenland.

Minister Wolfgang Schäuble, die gisteren ‘spionageoverleg’ met de telecombranche voert, zei zondag dat „de burgers erop moeten kunnen vertrouwen dat gegevensbescherming ook in ondernemingen de hoogste prioriteit heeft”. Dat Telekom kennelijk misbruik heeft gemaakt van verzamelde persoonlijke telefoongegevens van journalisten en commissarissen, was voor hem een schok. „Ik maak me zorgen, ook over het verlies aan vertrouwen”, aldus de minister.

Het is niet de eerste keer dat een grote Duitse onderneming verdacht wordt van het bespioneren van haar personeel. Supermarktketen Lidl bleek onlangs met camera’s en andere elektronica verkopers en caissières in het geheim in de gaten te houden. Dat veroorzaakte toen veel kritiek. Enkele weken geleden bleek dat de bestuursvoorzitter van Porsche, Wendelin Wiedekin, tijdens een bezoek aan Volkswagen in zijn hotelkamer in Wolfsburg was afgeluisterd.

Ambtenaren van het Duitse Openbaar Ministerie hebben eind vorige week invallen gedaan bij Deutsche Telekom om bewijzen te verzamelen voor de spionage. Overigens was het de onderneming zelf die vorig weekeinde in droge bewoordingen bekendmaakte dat in de jaren 2005 en 2006 journalisten en commissarissen zijn ‘gevolgd’ om erachter te komen wie interne bedrijfsinformatie aan de pers doorgaf.

Hoofdofficier van justitie Friedrich Apostel kon vrijdag nog niet aangeven wie de belangrijkste verdachten bij Telekom zijn. Maar vaststaat nu al dat de vroegere bestuursvoorzitter Kai-Uwe Ricke en de oud-voorzitter van de raad van commissarissen Klaus Zumwinkel nader zullen worden ondervraagd. Zumwinkel, ex-topman van Deutsche Post, kwam enkele maanden geleden in opspraak omdat hij miljoenen euro’s onbelast naar het belastingsparadijs Liechtenstein zou hebben gesluisd. Nadien gaf hij al zijn functies op.

De nieuwe bestuursvoorzitter van Deutsche Telekom, René Obermann, probeert met de moed der wanhoop de schade voor zijn bedrijf te beperken. Dat de hoedster van het telefoongeheim zo malicieus zou zijn omgesprongen met informatie en zich wellicht niets heeft aangetrokken van de privacy van burgers, is echter bij de Telekom-klanten fout gevallen. „Als het allemaal waar is, zou dat desastreus zijn voor onze geloofwaardigheid”, aldus Lothar Schröder, vakbondscommissaris bij Deutsche Telekom.