Pornografie in de context van liefde

In Paradiso in Amsterdam worden deze maand met films, performances en manifestaties de tegenbewegingen op het gebied van seksualiteit, liefde en pornografie bestudeerd.

Opname uit de documentaire pornofilm Matt & Khym, Better than ever van Tony Comstock.

De jongen vertegenwoordigt het type van het lekkere ding: donker haar, bruine, vrolijk kijkende ogen, sensuele lippen en een quasinonchalante drie-dagenbaard. Alleen zijn hoofd en romp zijn te zien, tegen het decor van een bakstenen muur. Buiten beeld nadert een vrouw, die zich aan hem voorstelt. „Chris”, zegt hij, en hij vraagt aan de vrouw waarom ze dit doet. „Seks en pijpen vind ik spannend”, zegt ze. Terwijl de vrouw zich onzichtbaar over zijn geslacht ontfermt, trekt de jongen zijn jasje en polo uit. Het shot blijft statisch, maar op het gelaat van de jongen ontvouwt zich een waaier van gelukzaligheid.

De film is onderdeel van Pinched, een serie manifestaties in Amsterdam waarmee dit voorjaar ‘tegenbewegingen op het gebied van de seksualiteit, liefde en pornografie’ worden bestudeerd. Gisteravond waren in de goed gevulde, snikhete bovenzaal van Paradiso voorbeelden van ‘vrouwvriendelijke en feministische porno’ te zien. De fragmenten werden ingeleid door Jennifer Lyon Bell, een uit San Francisco afkomstige en in Amsterdam werkzame feministische pornoregisseur. Aan de hand van vijf fragmenten rekende Bell af met evenzoveel vooroordelen die volgens haar over pornofilms bestaan.

De beelden van de extatische jongen waren uit Bells eigen film Headshot. In haar inleiding gaf ze toe hiervoor schatplichtig te zijn aan Andy Warhols Blow Job. De vertoning ervan was bedoeld om meteen de eerste stelling te ontkrachten: porno dient uitsluitend het plezier van mannen. Volgens de filmmaakster illustreerde deze film juist de seksuele vrijheid en autonomie die vrouwen recentelijk hebben verworven. Met een tweede filmfragment wilde ze laten zien dat porno ook heel goed „in de context van liefde en relaties” kan bestaan. In Matt & Khym, Better than ever, een ‘documentaire pornofilm’ van Tony Comstock, bejubelt een stel de kwaliteit van hun seksleven, om zich daar vervolgens gepassioneerd aan over te geven.

De volgende fragmenten moesten aantonen dat pornofilms niet uitsluitend over seks gaan, dat er niet per se het gebruikelijke stramien in behoeft te worden gevolgd en dat de vrouwen niet alleen maar uit economische noodzaak in deze bedrijfstak werken. We zagen achtereenvolgens hoe gangsta rap in safe seks uitmondde, twee Françaises vuistneukten en een blond meisje zich manueel bevredigde. Deze films blijken zich wezenlijk te onderscheiden van het via internet verspreide genre: het zijn meer personages dan acteurs, en ze lijken aan hun optreden een authentiek plezier te ontlenen. Ze hebben zowel een terloops, intiem als documentair karakter; alsof de kijker er eigenlijk niet bij mag zijn. Kenmerk is bovendien de niet-kunstmatige mise-en-scène, cameravoering en montage.

„Je kunt hier ook termen als ‘erotische film’ of ‘slow sex’ op plakken”, lichtte Jennifer Lyon Bell na afloop toe. „In feministische pornografie wordt geëxperimenteerd met de seksuele verlangens van vrouwen. Voor vrouwen hoeft het allemaal niet zo expliciet, met tot slot de geijkte externe ejaculatie. Mentale reacties zijn minstens zo belangrijk als lichamelijke. En het moet geloofwaardig zijn. Headshot en mijn andere films zijn primair bedoeld zijn om vrouwen op te winden.”

Bell ziet tot haar vreugde de belangstelling voor deze filmvorm toenemen: „Vijf jaar geleden was het te seksueel voor een art-filmfestival en te artistiek voor een pornofestival. Nu is er al een half dozijn filmfestivals in dit genre. Er is een toenemende vraag naar. En de grens tussen arthouse- en erotische films vervaagt. Ook de productiemaatschappij van Lars von Trier houdt zich hiermee bezig. Dat is een natuurlijke ontwikkeling. Het is toch vreemd, dat in films altijd emoties speelden als angst, droefheid en vreugde, en maar zelden seksuele opwinding.”

21 juni de Pinched-finale met debatten en een Midsummer Party. Paradiso, A’dam. En: www.pinched.nl

    • Tom Rooduijn