‘Het is wel een crisis geweest’

Onderzoek naar het werk van UNDP in Noord-Korea heeft wel aan het licht gebracht dat regels werden overtreden. Maar in grote lijnen zijn er geen fouten gemaakt, zegt Ad Melkert.

Ad Melkert Foto WFA WFA37:PVDA MINISTERS NEMEN HET OP VOOR MELKERT :DEN HAAG;19APR2007- ***ARCHIEFFOTO 11MRT2005***- De PvdA-bewindslieden Bos (Financi‰n) en Koenders (Ontwikkelingssamenwerking) springen in de bres voor Ad Melkert. De oud-PvdA-leider Melkert ligt onder vuur vanwege zijn rol als voorzitter van de ethische commissie van de Wereldbank. In die hoedanigheid zou hij betrokken zijn bij een salarisverhoging van de vriendin van Paul Wolfowitz. Hij is de president van de Wereldbank. WFA/wc/str. Rob Keeris WFA WFA

Ad Melkert is opgelucht. Er stond veel voor hem op het spel bij het rapport dat een onafhankelijke onderzoekscommissie gisteren uitbracht over het functioneren van UNDP in Noord-Korea.

Had de ontwikkelingsorganisatie van de Verenigde Naties, waar Melkert als tweede man verantwoordelijk is voor de dagelijkse gang van zaken, op grote schaal geld van de VN terecht laten komen in de zakken van het stalinistische Noord-Koreaanse regime?

De afgelopen anderhalf jaar waren UNDP en ook Melkert persoonlijk daarover zwaar onder vuur genomen, onder meer door de Amerikaanse missie bij de VN. In conservatieve Amerikaanse bladen als The Weekly Standard en The Wall Street Journal werd Melkert een „anti-Amerikaanse onruststoker” genoemd en „het maatje” van de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-il bij de VN. Oud-VN-ambassadeur John Bolton zei dat Melkert moest opstappen, omdat hij de klachten over zijn organisatie niet serieus zou hebben genomen.

Het onderzoeksrapport concludeerde gisteren weliswaar dat UNDP in Noord-Korea jarenlang de interne regels van de VN heeft overtreden en dat donorlanden terecht bezorgd zijn of hun geld wel goed besteed is. Maar er was geen enkele aanwijzing gevonden dat miljoenen dollars VN-geld waren doorgesluisd naar het Noord-Koreaanse bewind. Ook werd vastgesteld dat UNDP op geen enkele manier had kunnen weten van misbruik van VN-geld door Noord-Korea.

Melkert is „gelukkig” met het rapport, zegt hij op de 21ste verdieping van het UNDP-gebouw in New York, met uitzicht op het hoofdkantoor van de Verenigde Naties. „Dit is het maximale dat je kunt verwachten. We worden gesteund in de wijze waarop we hebben gehandeld.” De afgelopen anderhalf jaar noemt hij „een onverkwikkelijke periode”.

Over de vraag wat hij zelf anders gedaan zou hebben, moet Melkert even nadenken, en dan begint hij over iets anders: een ex-werknemer die zich als klokkenluider opwierp maar geen documenten wilde afstaan om zijn beweringen te staven. Dat maakte „de crisis, die het wel is geweest”, alleen maar erger.

Maar heeft hij zélf fouten gemaakt? „Wij hebben geprobeerd er het beste van te maken in moeilijke omstandigheden.” Critici zagen dit anders. Volgens hen heeft VN-geld bijgedragen aan het Noord-Koreaanse kernenergiebeleid en is er geld zonder bestemming bij het regime terechtgekomen. Als dat gebeurd is, kon UNDP daar niets van weten, aldus de onderzoekers.

„By and large”, zegt Melkert, „in grote lijnen, zijn er geen verkeerde dingen gedaan.” Behalve een aantal „onbeduidende bedragen” is er niet in contanten betaald in Noord-Korea – wat volgens de VN-regels ook niet mag.

Medewerkers van UNDP in Noord-Korea hebben wel degelijk projecten in het land bezocht, ook al moest daarvoor telkens flink onderhandeld worden met de overheid. En er is geen VN-geld doorgesluisd naar het Noord-Koreaanse regime. Ten minste, niet voorzover bij UNDP bekend was.

De commissie concludeert dat het vaker wél goed ging dan niet. Maar zo nu en dan overtrad UNDP toch de eigen gedragsregels. Melkert zegt daarover: „Toen wij daar kennis van kregen, hebben we onze hulp aan Noord-Korea direct opgeschort. Zo willen wij niet werken.”

De voormalige minister en PvdA-leider zegt dat hij het „zeer eens” is met de constatering van de commissie dat UNDP-werknemers in de 166 landen en het bestuur hier in New York onvoldoende met elkaar communiceren. „Dat slaat op de periode voordat wij [UNDP-topman Kemal Dervis en Melkert, red.] hier zijn komen te zitten”, aldus Melkert. Hij noemt het bijvoorbeeld „onbestaanbaar” dat er tien jaar lang valse Amerikaanse dollarbiljetten in een kluis op het UNDP-kantoor in Pyongyang hebben gelegen zonder dat iemand dat aan het hoofdkantoor meedeelde. „Direct toen ik het hoorde, liet ik het terugsturen”, zegt Melkert.

Nederland is UNDP’s grootste geldschieter. De commissie zegt: donorlanden zijn met reden bezorgd over waar hun geld terecht komt en bestuurders moeten met de landen praten over hoe het gaat. Volgens Melkert is dat „een hint aan de donorlanden”.

Maar bedoelt de commissie niet andersom juist dat de UNDP met de landen moet gaan praten? „Zij moeten weten hoe ingewikkeld het voor ons is om humanitaire steun te leveren. Noord-Korea werd als een routineklus gezien. Maar dat was het niet.”

De ex-werknemer van UNDP die zich opwierp als klokkenluider was volgens het rapport ongeloofwaardig en een leugenaar. Melkerts grootste critici hebben zich door die man laten leiden. „Zij hebben niet bonafide gehandeld”, zegt Melkert. „Ze gebruikten hem als kroongetuige en moeten zich nu echt achter de oren krabben.”

Namen wil hij niet noemen, behalve de klokkenluider en oud-ambassadeur John Bolton. „Die kregen op de Nederlandse tv ruim baan om wilde uitspraken te doen. Een geval van niet je bronnen willen checken.” Sommigen hebben een relatie gelegd tussen de felle kritiek op Melkerts functioneren bij UNDP en de rol die hij eerder speelde bij het vertrek van Paul Wolfowitz als president van de Wereldbank. Zelf zegt Melkert: „Bij een bepaalde groep mensen is dit aanleiding geweest om hun gram te willen halen.”