Hamas verliest aan academische aanhang

Wie de universiteitsraden op de Westelijke Jordaanoever beheerst, heeft macht. Het is daarom een opsteker voor president Abbas dat de verkiezingen zijn gewonnen door Fatah.

De strijd tussen Fatah en Hamas hoeft niet alleen maar slecht te zijn. Het kan ook goede dingen opleveren. Afdakjes bijvoorbeeld. De campus van de Palestijnse Polytechnische Universiteit in Hebron, op de bezette Westelijke Jordaanoever, staat er vol mee. En terwijl de zon ongenadig brandt, maken de studenten er dankbaar gebruik van. Ze zijn geel (neergezet door Fatah) of groen (Hamas).

De afdakjes zijn een vreedzame herinnering aan een heftige verkiezingsstrijd vorige maand. Toen kozen de studenten de nieuwe universiteitsraad. Het islamitische Hamas, al jaren sterk in Hebron, werd met hangen en wurgen de grootste partij, onder meer door samen te gaan met andere islamitische partijen. Fatah behaalde één zetel minder, maar beschouwt zich als morele winnaar.

Op alle andere universiteiten behaalde Fatah bovendien de meeste stemmen: de Hebron Universiteit, de Arab American University in Jenin, de belangrijke Bir Zeit Universiteit in Ramallah. De magie van Hamas, dat in 2006 nog de absolute meerderheid haalde bij de parlementsverkiezingen, dooft op de universiteiten. En dat nuanceert het dominante beeld dat Hamas almaar populairder wordt op de Westelijke Jordaanoever.

De macht van Hamas is gebroken, zegt de lijsttrekker van Fatah op de Polytechnische Universiteit, Raed Abu Snenih. „We hadden hier natuurlijk ook gewoon moeten winnen. Maar de top van Fatah heeft ons te weinig gesteund, die gaf prioriteit aan andere universiteiten.” Fatah praat met de nummer drie van de verkiezingen, het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP), over het vormen van een coalitie in de universiteitsraad. Dan heeft Hamas ook hier helemaal niets meer te zeggen.

Op de universiteit in Hebron zijn sinds de verkiezingen de verhoudingen grondig verstoord, zegt decaan Amjad Barham. De aloude rivaliteit tussen het seculiere Fatah en het islamitische Hamas speelde weer eens op. „Als er ook maar iets gebeurt, een Israëlische inval in Gaza bijvoorbeeld, dan staan na twee minuten de studenten tegenover elkaar: de voorstanders van Abu Mazen (president en Fatah-leider Abbas) en zijn tegenstanders.” Op de Islamitische Universiteit, even verderop, braken zelfs vechtpartijen uit.

„Het gaat er soms zo heftig aan toe, ze denken er niet aan dat er een gemeenschappelijke vijand is”, zegt Rana Najra, derdejaars studente. Zij drinkt haar koffie onder een afdakje van Fatah, maar, zegt ze, daar moet je niets achter zoeken. „Als je de leiders van Fatah en Hamas hier hoort, zou je soms vergeten dat we gewoon onder bezetting van Israël leven.” Zij heeft op het PFLP gestemd, een splintergroepering in Hebron, uit onvrede met Hamas én Fatah.

Wie de universiteitsraden in handen heeft en de universiteitspolitiek bepaalt, heeft een sterke machtsbasis op de Westelijke Jordaanoever. Tijdens de tweede intifadah waren de universiteiten bolwerken van verzet tegen het Israëlische leger. Fatah en Hamas doen er dan ook alles aan de raden te domineren. De Polytechnische Universiteit werd een tijd gesloten, omdat Hamas van hieruit aanvallen zou organiseren.

Het is daarom een belangrijke opsteker voor president Abbas dat Hamas haar machtsbasis op de universiteiten is kwijtgeraakt aan zijn Fatah. Alleen op de Polytechnische Universiteit is Hamas, zij het met kunstgrepen, nog de grootste. Alles op de als conservatief bekendstaande universiteit herinnert aan de macht van Hamas, dat jarenlang scoorde als onverzettelijke tegenhanger van de Fatah-kliek. In de gangen hangen posters van de vermoorde Hamas-leider sjeik Yassin.

Het is belangrijk, zegt Fatah-lijsttrekker en student Raed Abu Snenih, dat de universiteit vanaf nu de toenaderingspolitiek van Abbas weer steunt. „Hier, op de universiteiten, worden publieke opinies gevormd.” Denk niet dat universiteitspolitiek in de Palestijnse Gebieden gaat over de prijs van boeken, of de kwaliteit van de koffie in de kantine. Zeker 80 procent van de onderwerpen, schat hij, gaan over landelijke politiek.

Daar is zijn tegenstander Muhammad, lijsttrekker van Hamas, het niet mee eens. Na enig aandringen zijn de lijsttrekkers bereid samen aan één tafel te gaan zitten, omringd door hun getrouwen. Ze wisselen geen woord met elkaar en beloeren elkaar wantrouwend. Meteen valt het verschil in stijl op: de studentenleiders van Hamas met hun gesteven broeken, getrimde baardjes en serieuze gezichten, en de sigaretten rokende, westers geklede Fatah-leden.

Muhammad wil zijn achternaam niet geven. Israël zoekt hem. Van een nederlaag wil hij niets weten. Onverstoorbaar somt hij de successen op van Hamas. „Eén: goedkopere studieboeken. Twee: goedkopere leningen voor studenten. Drie: het invoeren van islamitische waarden, zoals het bestrijden van corruptie en respect voor vrouwen.” Goed, een tikje teleurstellend zijn de resultaten misschien wel, geeft hij toe. „Maar het is wel moeilijk campagne voeren als je gezocht wordt door de Israëlische geheime dienst”.

Veel studenten schamperen als ze over Hamas praten. De islamitische partij lijkt aanhang te verspelen sinds de top indirect met Israël onderhandelt over een staakt-het-vuren. „Hamas is een partij zoals alle anderen gebleken”, zegt tweedejaars student Tareq. „We stemden op Hamas omdat het een verzetspartij was. Vernietiging van de staat Israël, dat was hun doel. Nu hoor ik dat Hamas het acceptabel vindt dat Israël zich alleen uit de bezette gebieden terugtrekt.”

Het klinkt paradoxaal. Fatah, dat allang praat met Israël, profiteert van de deradicalisering van Hamas. Maar zo grillig is Palestijnse politiek, zegt Alaa Lahloh van het politieke onderzoekscentrum PSR in Ramallah. „Studenten stemmen met hun hart. Over de hele linie heeft Hamas het juist onder jonge hoogopgeleiden moeilijk.” Dat de verkiezingen oneerlijk waren omdat Hamas moeilijk campagne kon voeren, bestrijdt Lahloh. „In het verleden werden ze nog veel feller onderdrukt, door Israël en de Palestijnse Autoriteit. Maar dat was juist hun handelsmerk, dat bracht ze successen.”