Begrijpen waarom we Schotten zuinig vinden

Spinoza-laureaat Joep Leerssen (52), hoogleraar Moderne Europese letteren aan de UvA, onderzoekt nationale zelfbeelden en stereotypen. „Ik ben ooit begonnen met Ierland en Engeland. Uit het proces van beeldvorming over en weer tussen Ierland en Engeland, is tussen 1760 en 1860 een Iers nationaal zelfbesef ontstaan. Die ontwikkeling vind je overal in Europa, van IJsland tot Albanië. Ik noem het een scharniermoment in de Europese geschiedenis: het is de periode dat het statensysteem van Europa, zoals we het nu kennen, uitkristalliseert. Al die nationale identiteiten waar we nu nog mee zitten, worden dan afgebakend.”

Leerssen probeert daar algemene patronen in te ontdekken. „Ik zit in een heleboel internationale onderzoekgroepjes en begin die langzaam maar zeker bij elkaar te brengen. Mijn ambitie is om er nu, met mijn Spinozapremie, echt een samenhangend project van te maken. Dat wordt een groot project – groter dan wat we in de geesteswetenschappen gewend zijn.”

Leerssen bestudeert ook de stereotypen die volkeren over en weer hebben van elkaar. Belgen zijn dom, Schotten zijn zuinig... „Of: volkeren in een koel klimaat hebben een koel temperament. En mensen in een warm klimaat zijn warmbloedig. Maar ook: het westen is democratisch, het oosten is despotisch. En zo ontstaan ook ingewikkelder verbeeldingspatronen, die niet zijn afgeleid uit de realiteit, maar daar een schematiserende blik op vormen.” Die beelden werken nog steeds door en zijn het daarom, zegt Leerssen, waard bestudeerd te worden.

    • Berthold van Maris