Debat in de PvdA laait op

Nieuwsanalyse

PvdA-staatssecretaris Frans Timmermans blies in deze krant zaterdag de discussie over de koers van de partij nieuw leven in.

De PvdA wil ‘een debatpartij’ zijn. Dus reageerde partijleider Wouter Bos zaterdagochtend, nadat hij in de Tweede Kamer honderden nieuwe PvdA-leden had verwelkomd, zonnig op wéér een debat over de koers: toenadering tot de SP of juist tot GroenLinks en D66? „Toen ik partijleider werd, nam ik me voor dat ik het debat niet vanuit mijn zetel in Den Haag ging doodslaan. En daar hou ik me aan.” Maar hij keek er niet gelukkig bij.

Aan intern debat ontbreekt het bij de PvdA sinds de verkiezingsnederlaag van 2006 allerminst. De fenomenale groei van 9 naar 25 zetels van die andere linkse volkspartij, de SP, geeft de PvdA al anderhalf jaar het gevoel dat de klok op vijf voor twaalf staat. Dat opiniepeiler Maurice de Hond de partij nu op zestien zetels zet, biedt nieuwe stof tot existentiële angst. In zo’n klimaat van ‘to be or not to be’ staat Bos permanent onder druk om zich minder als twijfelende Hamlet op te stellen. Maar spreekt hij zich krachtig uit – deze lente bijvoorbeeld, over het al dan niet handen schudden door Marokkaanse straatcoaches in Slotervaart – dan valt de halve PvdA over hem heen.

PvdA’ers zeggen graag dat discussie nu eenmaal bij de aard van het beestje hoort en dat elke brede volkspartij vleugels kent. Dus verschilde men recent van mening over de koers en het leiderschap van Bos, over de inrichting van de partij en over immigratie en islam; gepensioneerde partijkanonnen als Jan Pronk, Arie van der Zwan, Marcel van Dam en Ed van Thijn kruisten de degens met de huidige partijtop. Dit weekeinde ontvouwde zich een nieuw strijdtoneel, tussen fractievoorzitter Mariëtte Hamer en staatssecretaris van Europese Zaken Frans Timmermans.

Die laatste constateerde zaterdag in deze krant dat de PvdA als een „aangeslagen bokser” door de ring waggelt en in een „conservatieve reflex” dreigt te schieten. Dat verklaart de leegloop van links. „Conservatief links is de wegbereider van een rechtse meerderheid”, licht Timmermans toe. Tegenover de geharnaste verdediging van ‘kroonjuwelen’ als WAO en AOW van de Hamer en het toepassen van de lessen van het populisme van Bos stelt Timmermans „bezonnen hervorming” van de verzorgingsstaat en principiële strijd tegen populisme, de „moderne opium van het volk”. Dit vertaalt zich in een streven naar een ‘progressief blok’ met D66 en GroenLinks. Hamer zoekt juist toenadering tot de SP.

Vervolg PvdA: pagina 3

‘Gezond debat’ kan PvdA ook verzwakken

Zo’n keus van danspartners is nogal abstract: Bos herinnerde er zaterdag fijntjes aan dat de PvdA momenteel geacht wordt samen te werken met CDA en ChristenUnie in Balkenende IV. Het markeert vooral de tegenstelling tussen degenen die, uit overtuiging dan wel tactische overwegingen, de op drift geraakte achterban hopen terug te winnen met een klassiek sociaal-democratisch betoog en de ‘sociaal-liberalen’.

Hamer zegt dat zij zich weliswaar „voor tachtig procent” in het „nogal lange” betoog van Timmermans kan vinden, maar dat zij de PvdA-kamer voorzit. In een interview met Nieuwe Revu sluit ze deze week een lijstverbinding met de SP niet uit. Timmermans vindt het „ongelofelijk jammer” als zijn opiniestuk wordt gelezen als een sollicitatie voor het toekomstige leiderschap van de PvdA. „Ik heb geen enkele ambitie iets anders te doen dan ik nu doe, geen enkele”, zegt Timmermans. Een debat in de media zet de zaken op scherp, hoopt hij. „Discussies achter gesloten deuren leiden in de PvdA tot concepten waarin alle tegenstelling zijn plat gestreken.”

Timmermans krijgt onder meer bijval van de Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher en van Kamerlid Martijn van Dam. De laatste betreurt het dat de partij de nederlaag van 2006 kennelijk interpreteert als afstraffing van een te rechtse koers. „Maar met precies hetzelfde verhaal wonnen we ook de gemeenteraadsverkiezingen. We verloren op vertrouwen, waar staan we voor?”

Dat vertrouwen win je volgens hem niet terug door jezelf linkser voor te doen dan je bent, net zomin als VVD-leider Mark Rutte het rechtse electoraat overtuigt met zijn late bekering tot het populisme.

Of de steen die Timmermans dit weekeind in de vijver wierp iets ontkentent, is overigens twijfelachtig. Het patroon bij de PvdA is enkele dagen beroering, waarna de partijtop de plooien geschrokken gladstrijkt onder de bezwering dat debat heel gezond is.

Ook dat is een consequentie van het vijf voor twaalf-gevoel: dat voedt zowel politieke passie als angst dat debat de partij verder ondergraaft. Want de vraag is of debat een uitweg biedt uit de malaise of deze juist veroorzaakt.

Het electoraat legt momenteel een sterke voorkeur aan de dag voor partijen of bewegingen die geen spoor van twijfel vertonen.

Opiniestuk van Timmermans: nrc.nl/binnenland