Aan behandelen komt de tbs-kliniek niet toe

Door een tekort aan personeel in tbs-kliniek Oldenkotte worden patiënten nu vijf uur vroeger dan gebruikelijk opgesloten. De nood is hoog. De OR eiste al het vertrek van de directie.

Personeelsleden van Forensisch psychiatrisch centrum Oldenkotte in Rekken omschrijven de sfeer in de tbs-kliniek als „behoorlijk vreemd”. Medewerkers lopen op hun tenen, zegt bestuurder Loek Lablans van vakbond CNV Publieke Zaak. „De bezetting is mager. Je proeft de spanning.”

Om de personele nood te lenigen, worden patiënten bij wijze van noodmaatregel op sommige dagen al om 17.00 uur in hun kamer opgesloten. Behandeld wordt er niet of nauwelijks meer, vertellen medewerkers die uit angst voor „een sneer” van de directie anoniem willen blijven. „We zijn alleen maar bezig met het beheersen van de situatie.”

Vorige week liepen de gemoederen in de tbs-kliniek zo hoog op dat de ondernemingsraad (OR) het vertrek eiste van de raad van bestuur. Dat gebeurde een week nadat de OR 33 punten van kritiek had geformuleerd in een brief aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg, het ministerie van Justitie, de raad van toezicht en de raad van bestuur.

Het personeel heeft geen enkel vertrouwen meer in de raad van bestuur. Er is sprake van een structureel personeelstekort, waardoor zich voortdurend onveilige en ongewenste situaties voordoen. Enkele voorbeelden: er worden fouten gemeld bij de medicatie, onbevoegd personeel wordt ingezet als sociotherapeut en personeelsleden worden op vrije dagen teruggeroepen om te werken, waarmee de Arbeidstijdenwet wordt overtreden. Lablans: „Al jaren kent Oldenkotte problemen met de personeelsbezetting. De raad van bestuur zegt oplossingen toe, maar komt die toezeggingen niet na.” Het bestuur wil niet reageren.

De maat is vol. Zeker nu de raad van bestuur onlangs, zonder overleg te voeren over de personele gevolgen, aankondigde patiënten van 2 juni tot 15 september op dinsdag en donderdag tussen 17.00 en 8.15 uur op te sluiten in hun kamer. Normaal gaan ze tegen 22.00 uur ‘achter de deur’ en mogen ze er om 7.45 uur uit. De maatregel is de afgelopen tijd al vaker opgelegd, om de personeelsbezetting rond te krijgen, maar nu wordt hij gedurende de zomerperiode structureel van kracht.

Het personeel vreest de gevolgen. Na 17.00 uur wacht „een groep kwetsbare mensen, die intensieve begeleiding nodig heeft”, zoals OR-voorzitter Lies Koning de patiënten omschrijft, eenzame opsluiting. Patiënten raken gefrustreerd en de spanningen lopen op, aldus Lablans. Medewerkers zeggen al in toenemende mate te worden geconfronteerd met patiënten die zichzelf verwonden.

Patiënten ervaren het als een straf als ze naar hun kamer moeten, weet advocaat Werner Trooster uit Vlaardingen, die één cliënt in Oldenkotte heeft. „Zo ontstaan spanningen. Toen ik er onlangs was, hoorde ik de patiënten de situatie ‘een rotzooitje’ noemen. Als de spanning toeneemt en dingen uit de hand lopen, worden de cliënten daar de dupe van. Het heeft consequenties voor hun behandeling en de duur van de tbs.”

Trooster heeft gisteren in een brief aan staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) gevraagd om opheffing van de maatregel. Als dat niet mogelijk is, verlangt hij 35 euro schadevergoeding voor elke avond dat zijn cliënt vroeger dan gebruikelijk wordt opgesloten. Trooster: „Tbs is geen straf, maar een maatregel ter beveiliging van de maatschappij.”

Patiënten staan stil in hun behandeling en verloven komen niet van de grond, constateert advocaat Willem Jan Ausma uit Utrecht. Hij heeft twee cliënten in Oldenkotte. „Het gaat allemaal tien keer langzamer dan zou moeten.” In andere tbs-klinieken doet zich ook dit soort problemen voor, zegt Ausma. „Maar Oldenkotte spant de kroon.”

OR-voorzitter Koning: „Wij oefenen hier de hele dag met elkaar. Hoe ga je met elkaar om? Als patiënten op hun kamer zitten, kan dat niet. Je moet ook tijd hebben om iemand te corrigeren. Als je dat tien minuten later doet, heeft het geen zin meer.”

Het verloop onder het personeel van Oldenkotte is groot. Cliënten zien veel verschillende gezichten, zeggen hun advocaten. Vacatures worden niet vervuld. Dat komt door de geïsoleerde ligging van de kliniek, zei staatssecretaris Albayrak twee weken geleden in de Tweede Kamer. Medewerkers schrijven de problemen uitsluitend toe aan een gebrek aan daadkracht van de raad van bestuur.

Voorzitter Jan Mans van de raad van toezicht stelt dat het personeelsprobleem het gevolg is van krapte op de arbeidsmarkt, de ligging van Oldenkotte en het soort werk. Er zijn maar weinig mensen die dit werk kunnen doen, zegt hij. De raad van toezicht was op de hoogte van het personeelsprobleem, maar dat het vertrouwen in de raad van bestuur weg is, kwam voor Mans „als een volslagen verrassing”. Hij zegt niet bang te zijn dat de situatie in de kliniek uit de hand loopt.

De raad van toezicht laat mediator Fien Edixhoven onderzoek doen naar de situatie. Ook de Inspectie voor de Sanctietoepassing buigt zich over de problemen in Oldenkotte, een kliniek met 125 plaatsen voor patiënten en ongeveer 132 fulltimepersoneelsleden.

De kliniek is in 2003, 2005 en 2007 nog door een of meer inspecties onderzocht. In 2007 gebeurde dat naar aanleiding van de dood van Edith Arends. Zij werd na een avondje stappen in Enschede doodgeschoten door Paul R., die in de laatste fase van zijn tbs zat. Hij woonde zelfstandig, maar werd nog door de tbs-kliniek begeleid. De kliniek trof geen blaam, oordeelden de inspecties voor de sanctietoepassing en de gezondheidszorg. Ook andere onderzoeken in de afgelopen jaren brachten geen grote moeilijkheden aan het licht.