Vlucht KL0591

Kgomotso is, in tranen, op weg naar haar thuisland.

Foto Jupiter Images airplane aisle Jupiterimages

De International Herald Tribune, de Financial Times en andere graag gelezen kranten op de vlucht van Amsterdam naar Johannesburg hadden gruwelijke foto’s op de voorpagina’s staan. Maar dat was niet de reden waarom Kgomotso zat te snikken. Ze had het vreselijk gevonden, dat wel, wat buitenlanders in Zuid-Afrika dezer dagen werd aangedaan. Ze had zelfs het woord racisten in de mond genomen.

Maar Kgomotso had haar eigen xenofobieverhaal uit een ander werelddeel. In haar azuurblauwe trainingspak was ze in stoel 23d geploft, aan het gangpad van vlucht KL0591. Snikkend had ze om zich heen gekeken, en gezocht naar een luisterend oor. Twee dagen daarvoor was ze opgewekt van Johannesburg, via Amsterdam, naar Londen gevlogen. Met haar koffer vol kleren en goede moed. In de rij voor de douane hadden ze haar eruit gepikt. De computer wilde haar niet hebben en weigerde de toegang tot het koninkrijk. „Gaat u daar maar even zitten”, hadden de kortgeknipte koppen aan de andere kant van de balie gezegd. „Racisten”, verzekerde Kgomotso.

Kgomotso was cargo op deze vlucht. Retour afzender gestuurd, door Fort Europa. Haar visum voor het Verenigde Koninkrijk was nog tot oktober geldig, zweerde ze, hoewel haar aanvraag tot verlenging met nog eens twee jaar in februari was afgewezen. Toen ze deze maand even op en neer ging naar Zuid-Afrika voor een bruiloft, wilde de Britse immigratie haar bij terugkomst niet meer terug. „Ze zeiden vermoedens te hebben dat ik te lang zou blijven. Een potentiële illegale immigrant.” Had ze de week daarvoor ook niet geprobeerd het land binnen te komen, had een agent gevraagd. Een collega zei dat hij haar herkende. In Engeland lijken alle zwarten op elkaar.

Op het scherm in het gangpad van vlucht KL0591 was de laatste uitzending van de BBC te zien. De correspondent in Johannesburg sprak over een moorddadige campagne tegen buitenlanders. Een „onverklaarbare” uitbarsting van geweld. Kgomotso keek hoofdschuddend naar de beelden. Ze was moe en overstuur. Ze hadden haar in de cel gestopt, op Heathrow. Die 24 uur achter de tralies leken vijftien jaar te duren. Haar laptop en haar handtas, haar armband, haar ketting en haar schoenveters: alles moest ze afgeven. „Anders zou ik zelfmoord plegen.” Die nacht heeft ze aan Paulus gedacht, en het boek Job. „Ze kunnen me alles afnemen. Maar niet mijn ziel.”

De stewardessen van de KLM brachten thee, en legden een hand op de schouder van het bedroefde meisje, om maar te zeggen: „niet alle blanken zijn slecht”. Ze was verpleegster, vertelde Kgomotso. Twee jaar lang had ze de oudjes in een bejaardentehuis in een buitenwijk van Londen verzorgd. Daar waste ze hun verrimpelde ruggen, elke dag. Ze kamde hun grijze haren. Ze hielp bij het aankleden. En ze luisterde naar hun verhalen. „Ik was de enige die naar ze omkeek, de kinderen kwamen alleen met Kerstmis. Zo is Engeland.” Er werden ook wel grappen gemaakt, in het bejaardentehuis. Over Zuid-Afrika. „Daar wilden ze nooit naar toe. Daar schijnt de zon te hard, dan worden we zwart zoals jij, zeiden ze.” Ze vreesde de kinderen. Cadeautjes van de bejaarden had ze altijd met een glimlach geweigerd, vooral als ze wat vergeetachtig werden. Stel je voor dat de kinderen haar met een ketting van oma zagen rondlopen. „Dan word je meteen beschuldigd van diefstal.”

Naast Kgomotso lazen toeristen de Lonely Planet en de Rough Guide, met prachtige plaatjes van de Tafelberg en Stellenbosch. De blanken hebben geluk gehad, dacht Kgomotso. „Ze kunnen overal gaan, zonder dat ze lastige vragen hoeven te beantwoorden. Alsof hun bloed van platina is.”

Neem de vlucht van Johannesburg naar Amsterdam. Een risicovlucht in het jargon van de immigratiedienst. Douanebeambten staan de passagiers uit Afrika in de slurf al op te wachten. Het is vervelend om te zeggen vindt Kgomotso, „maar ze pikken alleen de mensen met een kleurtje eruit”. Zo was ze al eens eerder ondervraagd. Alle kleren uit, om er zeker van te zijn dat ze geen drugs bij zich droeg. De ondervraging duurde zo lang dat ze de aansluiting naar Londen misliep. Excuses voor het ongemak waren er niet bij.

De BBC toonde beelden van vluchtelingenkampen in het centrum van Johannesburg. Mozambikanen en Zimbabweanen kwamen aan het woord, die vertelden dat er niets anders op zat dan terug te keren naar het vaderland. Zuid-Afrika was niet langer veilig. „Het ergste is de schande”, vertelde Kgomotso ondertussen. Om met lege handen terug te keren naar het huis van haar ouders in Polokwane, in het noorden van Zuid-Afrika. Ze hadden al hun hoop op haar gevestigd. Een dochter in Europa, daar zou de hele familie van gaan profiteren. Nu keerde ze terug naar haar werkloze ouders met alleen haar azuurblauwe joggingpak. „Thuis ben ik ze alleen tot last.” Het scherm in het gangpad van vlucht KL0591 gaf de laatste vluchtgegevens. Nog negen uur vliegen naar thuisland Zuid-Afrika.