Van der Velde bleef ‘de man van de Gavia’

Vandaag beklimmen de renners in de Ronde van Italië de Passo di Gavia. De 2.621 meter hoge berg was in 1988 scherprechter in een legendarische rit. Met Johan van der Velde op kop.

Al is het inmiddels twintig jaar geleden, voor Italiaanse wielerfans blijft Johan van der Velde tot in de eeuwigheid l’uomo di Gavia, de man van de Gavia. „Zo spreken ze me nog steeds aan”, vertelde de Brabantse oud-renner toen hij jaren later als toeschouwer de Ronde van Italië bezocht. „Natuurlijk is dat mooi. Je hebt je al die jaren de pleuris gefietst, veel mooie dingen laten zien. En dan word je nu nog altijd herinnerd als man van de Gavia.”

Vandaag, in de voorlaatste etappe van de 91ste Giro, trekt het peloton weer over de Passo di Gavia, met een hoogte van 2.621 meter het dak van de Ronde. De getallen alleen al zijn huiveringwekkend. De klim is van de zuidkant liefst 17,4 kilometer lang, heeft een gemiddeld stijgingspercentage van 7,8 en lange pieken van meer dan 12 procent. De top van de berg in de Lombardijnse Alpen ligt op meer dan honderd kilometer van de finish in Tirano. Te vroeg waarschijnlijk voor een beslissende aanval op rozetruidrager Alberto Contador. Maar met later in de rit nog de gevreesde Mortirolo vormt de Gavia een ultieme kans voor de klimmers, aan de vooravond van de slottijdrit in Milaan.

In de historie van de Giro duikt de Gavia pas op in 1988. Maar dan wel direct in al haar wreedheid. Tijdens de veertiende etappe van Chiesa Valmalenco naar Bormio rijdt het peloton het gehuchtje Ponte di Legno uit. Dan demarreert aan de voet van de Gavia plotseling Johan van der Velde, in zijn paarse trui als leider van het puntenklassement. Met de kilometer wordt de klim steiler, tot de huisjes van Santa Appolonia, waar het even iets vlakker is. De speer uit Rijsbergen raapt razendsnel wat vroege vluchters op en lost ze direct.

Na een paar haarspeldbochten volgt op kilometer zeven het steilste stuk van de klim. De weg wordt smaller, de regen gaat over in hagel en sneeuw, Van der Velde raakt onderkoeld. Maar de dan 31-jarige renner van het Italiaanse Gis heeft het jaar ervoor niet voor niets twee bergritten in één weekeinde gewonnen. Hij trotseert de omstandigheden en komt twee kilometer vóór de top als eerste uit de halfopen tunnel die het verkeer moet beschermen tegen lawines. Blote armen en benen. Sneeuw in de lucht, sneeuw op de weg, sneeuw in het haar. Maar hij is met ruime voorsprong boven.

Wazige televisiebeelden tonen in de afdaling een fascinerende strijd tussen de verkleumde klassementstoppers: de jonge Nederlander Erik Breukink die de Amerikaan Andrew Hampsten inhaalde. „Het was een aaneenschakeling van haarspeldbochten waar je gek van werd”, herinnerde Hampsten zich onlangs in het blad Procycling. „Ik dacht: niet naar beneden kijken, niet naar beneden kijken. Er zat een laagje ijs op mijn knieën en schenen. Ik had het ontzettend koud. Eindelijk bereikten we een klein dorpje. De vuile weg ging over in asfalt, de sneeuw veranderde in regen. Het was de zwaarste rit die ik ooit heb gereden.”

Breukink bereikt als eerste de finish in Bormio, Hampsten zal uiteindelijk de Giro van 1988 winnen. Maar waar is Van der Velde, die toch als eerste de top had bereikt? Bevangen door de kou was hij in de afdaling afgestapt en in een busje gaan zitten, vertelde hij in 2001 in zijn biografie Langs het ravijn. Op drie kilometer van de streep stapte hij weer op de fiets om 47 minuten na winnaar Breukink te finishen. Maar wel uomo di Gavia.

Na 1988 was de Gavia nog vijf keer Cima Coppi, zoals de hoogste berg in de Giro sinds 1965 wordt vernoemd naar vijfvoudig winnaar Fausto Coppi. In 1989 werd de passage geschrapt wegens het slechte weer. De beklimming in 2000 was memorabel omdat Wladimir Belli een supporter van zijn concurrent Ivan Gotti een kaakslag gaf en uit koers werd gezet. Twee jaar geleden, de laatste doorkomst tot nu toe, kwam de Spanjaard Juan Manuel Garate als eerste boven.

In 2003 keerde tv-programmamaker Wilfried de Jong met Erik Breukink en Johan van der Velde terug naar de Gavia. Zie www.vpro.nl/programma/sportpaleis/afleveringen/10284925