Nederlandse krakers zijn nog best braaf

Is de kraakbeweging aan het verharden? Ja, zegt de politie, nee, zeggen de krakers, de politie wordt gewelddadiger. Het is hoogstens een tijdelijke opleving, zegt de expert.

En toen liep het uit de hand bij de kraakpanden in de Eerste Oosterparkstraat in Amsterdam.

Er waren in die nacht van 23 op 24 mei al wat schermutselingen geweest tussen de politie en de krakers. Nadat de politie een van geweld verdachte kraker had opgepakt, begon het flessen te regenen uit de vier kraakpanden. Een politieagente raakte gewond en liep een hersenschudding op.

De brief die de Amsterdamse burgemeester Cohen hierover gisteravond heeft verstuurd aan de gemeenteraad leest als een kroniek van gewelddadigheden. Krakers verhinderen arrestaties met zoveel geweld, dat agenten ‘letsel aan de onderarmen’ oplopen. Politieagenten vinden in de kraakpanden wapens, waaronder een boksbeugel, scherpe patronen, pepperspray en een gaspistool. Op zondag „zijn door krakers de ruiten ingegooid bij de ambtswoning, het stadhuis en het kantoor van woningcorporatie De Key”, eigenaar van de panden.

„Dit geweld is onacceptabel en zorgelijk”, zegt Judith Sargentini, fractievoorzitter van GroenLinks in Amsterdam: „We zien met leedwezen hoe de opstelling van politie en krakers in Amsterdam verhardt.” Stadsdeelvoorzitter Martin Verbeet van Amsterdam Oost-Watergraafsmeer is ook bezorgd. „Ik zie een verharding. De redelijk goede verstandhouding tussen het stadsdeel en de kraakbeweging staat daardoor onder druk.”

Is er inderdaad sprake van een verharding tussen de Amsterdamse politie en de kraakbeweging?

Ja, bij de kraakbeweging, zegt woordvoerder Peter van der Maat van de Amsterdamse politie: „Kijk maar naar de gewonde politieagente en de wapenvondst in de Eerste Oosterparkstraat. Kijk ook naar de boobytrap die wij vorig jaar vonden in een kraakpand. Krakers hebben ook met een katapult moeren van twee centimeter geschoten naar de politie.”

Ja, bij de politie, zeggen enkele krakers uit de Eerste Oosterparkstraat. „Bij ontruimingen is ons verzet altijd symbolisch”, zegt kraker Johnny. Hij heeft het maximale aantal van drie dagen in een politiecel gezeten op verdenking van openlijke geweldpleging. „De politie breekt de voordeur open en sleept ons weg; wij geven agenten en kleurtje met een verfbom. Zat je voor een verfbom vroeger één dag op het politiebureau vast, nu is dat standaard drie dagen.”

De socioloog Eric Duivenvoorden, die meerdere boeken over de kraakbeweging publiceerde, is daarvan niet onder de indruk: „Eén of drie dagen, dat maakt niet zoveel uit. Zodra in Duitsland de kraakbeweging even de kop opsteekt, heeft er een soort militaire operatie plaats en gaan krakers soms voor jaren de gevangenis in.” Het geweld van de krakers is in Nederland ook veel minder heftig dan in het buitenland: „Het gebruik van molotovcocktails is hier bijvoorbeeld volstrekt not done.”

Van een structurele toename van krakersgeweld is volgens Duivenvoorden geen sprake, hooguit van een tijdelijke opleving. „Bij generatiewisselingen in de kraakbeweging zie je altijd het geweld wat toenemen”, zegt hij: „Krakers die op het punt staan eruit te stappen, gaan dan vaak nog even te keer. Je krakers-cv is pas compleet na een confrontatie met de politie. De kraakbeweging ontleent zijn bestaansrecht voor een deel ook aan gevechten met de politie.”

Geweld hoort sinds jaar en dag bij de kraakbeweging, zegt ook stadsdeelvoorzitter Verbeet: „Wat de laatste jaren wel is veranderd, is dat de overheid het geweld niet meer tolereert – en terecht.” Gewelddadigheden als die van afgelopen weekeinde maken het voor de overheid lastiger om te overleggen met de krakers: „Dat is jammer, want we hebben in ons stadsdeel veel krakers, die een bijdrage leveren aan de buurten.”

Alle commotie rond ontruimingen neemt namelijk niet weg, dat tussen de besturen van de grote steden en de krakers een vreedzame coëxistentie bestaat. Burgemeester Cohen van Amsterdam veroordeelde eerder deze week het krakersgeweld, maar benadrukte ook de rol van de kraakbeweging bij de bestrijding van de leegstand. „Wij zijn in principe ook een voorstander van kraken”, zegt Sargentini van GroenLinks, „maar het geweld beperkt onze manoeuvreerruimte wel behoorlijk.”

Partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum streven namelijk al jaren naar een verbod op kraken. Afgelopen week riep de VVD opnieuw op tot een kraakverbod. „Het zou goed zijn als de kraakbeweging zich distantieerde van het geweld”, zegt Sargentini. Een algemeen kraakverbod hangt al decennia als een zwaard van Damocles boven de kraakbeweging. In de jaren zeventig probeerde toenmalig minister Van Agt (Justitie) vergeefs het kraken te verbieden. In 2006 sneuvelde een wetsvoorstel voor een kraakverbod in de Eerste Kamer.

Duivenvoorden gelooft niet dat er nu wel snel een kraakverbod komt. „Nederland worstelt namelijk al sinds de Tweede Wereldoorlog met de combinatie van woningnood en leegstand. Kraken blijft voor steden de meest effectieve manier om leegstand aan te pakken.” Krakers vinden leegstaande panden heel snel. „Alleen al de dreiging van het kraken is een drukmiddel om snel iets met een pand te doen. De huidige status quo rond kraken wordt niet doorbroken door het geweld.”