‘FARC-strijder haakt af uit angst, verveling’

Vele duizenden leden van gewapende groepen hebben in Colombia de wapens neergelegd. Maar niet altijd staat de maatschappij klaar om hen op te nemen.

Frank Pearl Foto AFP MDF71001102 Frank Pearl, alto consejero de la Presidencia de la República de Colombia en su ponencia "Politica de Paz y postconflicto", durante el foro *Seguridad y Derechos Humanos: Base para el progreso en México y Colombia*, hoy en el Tecnológico de Monterrey, en la ciudad de México. NOTIMEX/FOTO/CABACA/CBC/POL/ NOTIMEX

De Colombiaanse guerrillabeweging FARC kreeg de afgelopen maanden de zwaarste klappen in ruim vier decennia strijd te verwerken. Ze verloor drie van haar topcommandanten, onder wie de hoogste leider, Marulanda. En dat is niet het enige: alleen al dit jaar deserteerden 1.300 strijders uit het voetvolk en het middenkader van de beweging, die naar schatting nog negenduizend mannen en vrouwen onder de wapenen heeft.

„Zij die nu uit de FARC stappen zijn gefrustreerd en vervelen zich. Ze weten dat hun leven gevaar loopt”, zegt Frank Pearl, die donderdag in Nederland was. Hij is de hoogste Colombiaanse regeringsadviseur voor reïntegratie van gedemobiliseerde leden van gewapende groepen. Als zij aan justitie al hun misdaden opbiechten en als blijkt dat ze geen leidinggevende positie hadden, krijgen ze amnestie en worden ze met een opleiding en psychosociale hulp voorbereid op terugkeer in de samenleving.

De afgelopen vijf jaar legden zo ruim 46.000 strijders de wapens neer. De overgrote meerderheid zijn paramilitairen wier bazen een akkoord met de regering sloten om collectief te demobiliseren in ruil voor mildere straffen. Daarnaast zijn er 12.000 guerrillero’s gedeserteerd, vooral FARC-leden.

Pearl: „De paramilitairen die collectief demobiliseerden kregen daartoe een bevel van de commandant. ‘Leg de wapens neer, we gaan vrede zoeken.’ Er was bij hen geen proces van reflectie, noch een eigen besluit: ‘dit wil ik niet meer’.”

Pearl schat dat 7 à 8 procent van hen het nieuwe leven daardoor nog niet wilde of aankon. Zij zijn nu weer actief in nieuwe gewapende, criminele groepen. Dat is de regering ook internationaal op veel kritiek komen te staan. Om tegemoet te komen aan die kritiek werden deze maand veertien paramilitaire bazen, die vanuit de gevangenis crimineel actief bleven, uitgeleverd aan de VS.

Over de guerrillero’s is Pearl optimistischer. „Als zij deserteren hebben ze erover nagedacht. In ons programma zijn ze toegewijder en makkelijker te hanteren.”

Een bijzondere groep binnen de FARC zijn de vrouwen. „We schatten dat drie of vier van elke tien FARC-leden vrouwen zijn. Zij deserteren omdat ze problemen hebben met de machocultuur. Ze moeten seks hebben met de mannen. Hun zwangerschappen worden onder druk afgebroken.”

Een ander motief voor guerrillero’s om te deserteren is dat ze „het geloof in de ‘goede zaak’ hebben verloren”, zegt Pearl. „Ze dachten dat ze voor een politiek ideaal vochten, maar dat is er niet. En ze krijgen, anders dan de paramilitairen, geen soldij, alleen eten en drinken en een uniform.”

Maar Pearl hoort ook verhalen van deserteurs die door het leger zo in het nauw gedreven waren „dat ze gras moesten eten”. Die militaire druk is ook de reden dat het middenkader van de FARC nu verliezen lijdt. Onlangs gaf de legendarische guerrillera ‘Karina’ zich bijvoorbeeld vrijwillig over.

Pearl: „Zij zijn vaak hogeropgeleid, verstandiger. Ze profiteren mee van de opbrengsten uit drugshandel, afpersing en ontvoeringen. Toch kiezen ze voor demobilisatie, uit angst om te sterven.”

Maar ook al zijn de ex-strijders op zeker moment klaar om terug te keren in de maatschappij, de maatschappij is niet altijd klaar voor hen. Ze moeten vaak terug naar gemeenschappen waar ze slachtoffers maakten. Daarbij krijgen ze steun van de overheid, terwijl hun slachtoffers dat vaak niet krijgen. Dat leidt tot fricties, legt Pearl uit. „Daarom zetten we nu projecten op waarbij ze zich nuttig maken voor hun gemeenschap, opdat die hen makkelijker opneemt.”