Amsterdam-Zuid in zak en as

De Zuidas, het prestigieuze project dat van een stuk braakliggende grond aan de zuidrand van Amsterdam een florerend financieel hart moet maken, staat op springen. Hoewel er inmiddels een indrukwekkend rijtje glanzende hoofdkantoren langs de snelweg staat, stapelen de problemen voor het publiek-private samenwerkingsproject zich wekelijks hoger op.

Enkele bedrijven die bij de bouw betrokken zijn, waaronder het Philips Pensioenfonds, worden verdacht van fraude. Morgen stapt ‘rode bankier’ Tjalling Halbertsma op. Hij is directeur van het Rabo Bouwfonds, een fonds dat ook met de vastgoedfraude aan de Zuidas wordt geassocieerd. En in april trok mediamagnaat Joop van den Ende zich terug uit zijn entertainment-vastgoedproject Living City, omdat twee commissarissen van dat bedrijf onderwerp van strafrechtelijk onderzoek waren geworden.

Deze week volgde de vermoedelijke genadeslag. De Zwitserse zakenbank Credit Suisse heeft in een vertrouwelijk advies aan het kabinet en de gemeente Amsterdam geschreven dat de private partijen (zes banken, Schiphol en pensioenfonds ABP) de risico’s op basis van de huidige plannen te groot vinden. Amsterdam en de Nederlandse staat, beide oorspronkelijk voor 20 procent participant in de nog op te richten Zuidas Onderneming, draaien nu waarschijnlijk voor een veel groter deel van de kosten én risico’s op.

In een reflex riepen wethouder Maarten van Poelgeest (GroenLinks) en de PvdA-fractie in de Amsterdamse raad dat het risico van het hele project dan maar volledig op de schouders van de overheid moet komen te rusten. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat zou zelf de financiële last moeten nemen voor het onder de grond aanleggen van spoor en een deel van de ringweg A10. Er wordt nog een poging gedaan de banken en andere private partijen alsnog aan het project te binden.

Klinkt bekend? Inderdaad, want nog geen vier jaar geleden beende de Tweede Kamer onder leiding van PvdA’er Adri Duivesteijn de besluitvorming van dergelijke grote publiek-private projecten uit. Conclusie: de besluitvorming over Betuwelijn en hsl-zuid is een aaneenschakeling van fouten, onvolkomenheden en uit de hand lopende kosten geweest waarbij het Rijk altijd aan het kortste eind trekt.

Met de Zuidas dreigt het nu dezelfde kant op te gaan. Dankzij Credit Suisse hebben de private partijen het rijk en de gemeente precies waar ze ze willen hebben: met de rug tegen de muur. Met een beroep op de al gedane investeringen zal Amsterdam ongetwijfeld betogen dat een weg terug niet meer mogelijk is. Een klassieker, toonde Duivesteijn al aan: liever financieel het schip in dan politiek gezichtsverlies lijden.

Egbert Kalse