Tja, dit is uit mijn buik gekomen

Woedend was Lucie Ceccaldi over de beroemde roman ‘Elementaire deeltjes’ van haar zoon Michel Houellebecq. Na tien jaar slaat ze terug.

Lucie Ceccaldi, moeder van de Franse schrijver Michel Houellebecq (linksonder) Foto’s AFP POUR ILLUSTRER LE PAPIER DE DOMINIQUE CHABROL: "REGLEMENTS DE COMPTES DANS LA FAMILLE HOUELLEBECQ" Photo prise le 28 avril 2008 à Paris de Lucie Ceccaldi, la mère le l'écrivain Michel Houellebecq, posant dans un hôtel parisien. Lucie Ceccaldi raconte sa vie mouvementée dans un livre à paraître début mai, et règle ses comptes avec son trublion de fils, qu'elle accuse de l'avoir calomniée dans l'un de ses livres. AFP PHOTO PIERRE VERDY AFP

Lucie Ceccaldi: L’innocente. Scali, 413 blz. € 19,90

De lezer heeft al 166 bladzijden van de levensloop van Lucie Ceccaldi (83) moeten verstouwen voordat ze met haar zoon, Michel Houellebecq, op de proppen komt. Hij werd geboren op 26 februari 1956, schrijft ze, om 6 uur ’s morgens. Het kind leek als twee druppels op zijn vader, werd vernoemd naar een wandeling op de Mont-Saint-Michel, bezorgde zijn moeder tepelkloven en had problemen met zijn ontlasting. ‘Zorgen voor een kind is gemakkelijk, mits je dag en nacht beschikbaar bent’.

Michel wordt toevertrouwd aan een hindoestaanse ‘nénenne’, discreet en charmant. Inmiddels heeft ‘de Echtgenoot’ nieuwe plannen gemaakt: per kajak de Nijl afzakken en alle bergtoppen van Afrika bedwingen. De boreling zal aan de ouders van zijn vader worden toevertrouwd – voorgoed.

Ceccaldi schreef haar autobiografie uit woede over de manier waarop haar zoon haar portretteerde in zijn roman Elementaire deeltjes: als een liefdeloze, narcistische moeder, een extreem product van de jaren zestig, een avonturierster die er maar op los leefde en haar zoon dumpte bij zijn grootouders. Houellebecq laat zijn personages Bruno en Michel aanwezig zijn bij het stervensuur van hun moeder, ergens in een Frans dorpje. Michel kijkt ‘met grote belangstelling naar het bruinige schepsel dat hen als een zielig hoopje vanuit het bed met de ogen volgde. Per slot van rekening was het pas de tweede keer dat hij zijn moeder zag’. ‘Je bent maar een oude slet’, zegt Bruno, je verdient het de pijp uit te gaan. Je wilde gecremeerd worden? Als het zover is zúl je gecremeerd worden, dan doe ik alles wat nog van je over is in een pot, en elke ochtend als ik wakker word pis ik op je as.’ Michel drukt zich wat genuanceerder uit: ‘Ze wilde jong blijven, met jongeren omgaan, en vooral niet met haar kinderen, die haar eraan zouden herinneren dat ze tot een oudere generatie behoorde.’

Ceccaldi was not amused dat haar zoon haar met naam en toenaam in het boek noemde, ze identificeerde zich met het literaire personage, herkende zichzelf niet en besloot, daartoe aangezet door Denis Demonpion, auteur van de ongeautoriseerde biografie van Houellebecq, haar waarheid wereldkundig te maken. Vierhonderd en dertien bladzijden lang beschrijft ze haar leven, in een ongeredigeerde kluwen tekst, zonder kop of staart: ‘en toen en toen en toen’. Het is het zelfportret van een ambitieuze, intelligente vrouw, die in Algerije werd geboren, medicijnen studeerde, promoveerde en een buitengewoon slechte relatie had met haar moeder, die een huiveringwekkende dood stierf in de koelcel van een ziekenhuis.

Lucie is actief binnen de communistische partij, maar op het moment dat de wereld in brand staat, dat haar vrienden worden opgepakt en gemarteld in de Algerijnse vrijheidsoorlog, zwerft ze genietend over de wereld: ‘hoe kun je de revolutie willen als je heerlijkheden eet in velden vol narcissen?’ Ze lijkt maar één doel te hebben in het leven: zich amuseren, reizen en op prachtige plekken haar beroep uitoefenen. Ze kent een paar grote, bizarre liefdes (onder wie de Echtgenoot, een berggids en vrijbuiter, de vader van Michel), woont in Europa en op het eiland La Réunion, waar ze werkt als arts en vroedvrouw.

Geen literaire uitgever had zin om dit miserabel slecht geschreven boek te publiceren. Uiteindelijk verscheen het bij de marginale uitgeverij Scali, die er ongetwijfeld garen bij zal spinnen. De buikband kondigt sensatie aan, die uiteindelijk alleen in het postface tot leven komt: ‘Met Michel Houellebecq, mijn zoon, zal ik weer praten de dag waarop hij, in het openbaar, met Elementaire deeltjes in de hand, vergiffenis vraagt’. Vijftien jaar hebben ze elkaar niet meer gesproken, na een ruzie over de eerste Golfoorlog. Hij zou haar een brief gestuurd hebben waarin hij eiste dat ze hem geld gaf. Als ze hem ooit nog tegenkomt, slaat ze met haar wandelstok z’n tanden uit zijn bek. ‘Houellebecq is een gast die nooit iets heeft uitgevoerd, nooit iets echt heeft gewild, nooit naar anderen heeft gekeken’. Het moet die grootmoeder ‘van het haatdragende proletarische soort’ zijn geweest, meent Ceccaldi, die ‘druppel voor druppel’ de haat in haar zoon heeft gegoten. Het enige gevoel dat moeder nog voor hem koestert is dat van minachting: ‘dat individu dat helaas uit mijn buik is gekomen, is een leugenaar, een bedrieger, een parasiet en vooral, vooral een strebertje dat tot alles bereid is om fortuin te maken en beroemd te worden’.

Twee dingen hebben moeder en zoon in ieder geval gemeen: grof, recht-voor-zijn-raap taalgebruik, waarbij geen blad voor de mond wordt genomen. En liefde voor een hond: de verteller in Mogelijkheid van een eiland vat genegenheid op voor de gekloonde hond Fox, Ceccaldi schrijft liefdevol over Capi.

Met L’innocente heeft Ceccaldi wraak willen nemen op haar zoon en zoals de titel aangeeft, haar ‘onschuld’ willen aantonen. Die zoon blijkt niet meer dan een voetnoot bij haar bestaan. Opmerkelijk genoeg illustreert haar autobiografie zo vooral het werkelijkheidsgehalte van haar zoons fictie.