Over het uitpakken van cadeaus

Honden heten vaak Hector. Watervallen heten vaak Bruidssluier. Van Noorwegen tot Zuid-Afrika is in vallend, schuimend water de gelijkenis met bruidskledij gezien. Maar de naam komt vooral voor in Engels sprekende landen waar in de negentiende eeuw nog natuurverschijnselen in die taal konden worden gedoopt. In Canada, Amerika en Australië zijn een heleboel Bridal Veil Falls, in Engeland geen.

Bruidssluiers zoals we die nu nog kennen kwamen in de loop van de negentiende eeuw in de mode, tegelijkertijd met de witte jurk. De Britse Koningin Victoria droeg er een op haar huwelijksdag in 1840. Maar de sluier als onderdeel van bruidskleding heeft een veel langere geschiedenis dan dat jaartal doet vermoeden. Er zijn Romeinse, Griekse en joodse verhalen over. De Romeinse bruidssluier heette flammeum en was rood, geel of oranje; een kleur in ieder geval die, zoals de naam doet vermoeden, met vuur te maken heeft. Volgens de meeste bronnen droeg de bruid er een om de boze geesten die het op haar voorzien hadden op afstand te houden.

Uit oude bronnen wordt vaak niet duidelijk of de sluier nu een attribuut was dat alleen op de huwelijksdag gedragen werd, dat vrouwen hem daarvoor al droegen of juist dan gingen dragen. Het is allemaal mogelijk. Soms is de bruidssluier een soort verhevigde versie van de dagelijkse dracht. In Marokko dragen Berbermeisjes, die zich vanaf hun eerste menstruatie sluieren, tijdens hun huwelijk bijvoorbeeld een rode zak over hun hoofd die niet eens de ogen vrijlaat.

De meeste vrouwen die nu nog met een sluier om trouwen, zullen misschien niet beseffen dat ze op hun mooiste dag doen wat ze op andere dagen verafschuwen: hun wezen bedekken. Dat blijft de kern, of het nu gebeurt met een zak of met een kanten sluier die eigenlijk niets meer verhult. Want het gaat juist om de onthulling: de bruid is een cadeautje dat mag worden uitgepakt. Zo kun je het spoor terug volgen naar kerkvader Tertullianus, die de sluier in zijn verhandeling De virginibus velandes vergeleek met het maagdenvlies.

Maar zo’n vergelijking, is net als die met een waterval, slechts een oppervlakkige, want Tertullianus, die dit in de tweede eeuw in Carthago bedacht, vond dat vrouwen hem na de huwelijksnacht, waarin de bruid van haar maagdelijkheid wordt beroofd, gewoon om moesten houden. Dan kon er wel weer een andere vergelijking worden bedacht.

Nu betekent de bruidssluier in veel Westerse huwelijken helemaal niets meer. Het dragen van een sluier is geen betekenisvol ritueel meer, maar een lege traditie, zoiets als een kerstboom of beschuit met muisjes. De sluier is een ding dat zijn betekenis verloren heeft. Het is een synoniem geworden. Romeinse meisjes zullen misschien ook al niet meer geweten hebben dat het Latijnse woord voor 'huwelijk’ eigenlijk ‘bedekken’ betekent.

Eerdere afleveringen zijn te vinden op nrc.nl/cultuurblog