Mondiale guitigheid

Op een symposium verdedigde een paar jaar geleden een Nederlandse kunstkenner de stelling dat Walt Disney (1901-1966) de invloedrijkste kunstenaar van de moderne tijd is. Dat wekte verzet en verontwaardiging. En Picasso dan? En waar bleef Van Gogh? En Mondriaan? Deze expert bleef kalm. Hij had het niet over de grootste kunstenaar; het ging over de invloed. De grootste, de aanvoerder van de top tien vond hij sowieso onzin. Genieën zijn onvergelijkbaar; die kun je niet als voetbalclubs op een verticaal rijtje zetten.

Hij wilde alleen zeggen dat Disney personages heeft geschapen die over de hele wereld de helden van de kinderen zijn; nu al een jaar of tachtig. In 2028 wordt Mickey Mouse honderd; Donald Duck is geboren in 1934. Ze zijn springlevend, ze hebben geen ouderdomskwaaltjes, ze zeuren niet over vroeger toen alles beter was, en als het zo verder gaat, wordt het in 2028 een daverend wereldfeest.

Misschien wordt het nog beter dan we nu denken, want Walt Disney heeft een opvolger, de Japanner Shigeroe Mijamoto. Net als Disney is hij begonnen met tekenen, vooral de personages die door Walt zijn verzonnen, heeft toen zijn eigen speelgoed gemaakt, en zo is het verder gegaan. Hij is nu de invloedrijkste ontwerper van videogames. Figuren als Donkey Kong, Mario en Zelda zijn door hem op de wereld gezet. Van de games waarin deze helden optreden zijn meer dan 350 miljoen exemplaren verkocht.

In het onderzoek dat Time online dit voorjaar heeft gedaan – daar heb je het weer – staat hij op nummer één van de lijst der invloedrijksten. Er valt iets voor te zeggen. Er wordt geschat dat hij met zijn helden het verbruik van meer dan een miljard levensuren voor zijn rekening heeft genomen. Dat bevestigt de stelling van onze landgenoot.

Disney en Mijamoto zijn niet alleen het allerinvloedrijkst. De Amerikaan is ook de uitvinder van de moderne guitige blik. Wat is guitig? Olijk, schalks, leuk, snaaks. Het laatste synoniem lijkt me het beste. Disney is de uitvinder van de eigentijdse snaakse blik. Je spert je ogen open, kijkt zonder je hoofd te bewegen ver naar links of rechts, naar boven of beneden en daarmee heb je de grondslag voor de guitigheid gelegd. Mickey Mouse is guitig ter wereld gekomen, Donald Duck idem. Zijn ze opgetogen, boos, bang, zelfs bedroefd, op de een of andere manier blijven ze guitig kijken. Andere dieren van concurrerende ondernemingen, tijgers, scheel kijkende apen, allemaal guitig.

De guitigheid is besmettelijk. Mijamoto’s heldin Zelda zit schalks op de motorfiets. In Spielbergs Jurassic Park wordt een van de hoofdrollen gespeeld door een tyranosaurus rex. Hij heeft een olijke blik. De kleine brontosaurusjes kijken snaaks de wereld in. En nu, in deze bange tijden heb ik zelfs president Bush erop betrapt dat hij soms guitig in de camera kijkt.

Door internet wordt alles gemondialiseerd. Dat kan betekenen dat iedereen zijn allerindividueelste emoties op zijn allerindividueelste manier aan de rest van de mensheid kan meedelen.

Het betekent ook dat miljoenen zich vermaken met verzonnen wezens die in een beperkt aantal variaties in feite maar één gezicht kunnen trekken. Als je het zo bekijkt is dit een guitige tijd.