‘De Materie’ blijft imposant

Klassiek Asko Ensemble, Schönberg Ensemble, Vocaal Ensemble, Christopher Gillett (tenor), Valdine Anderson (sopraan) o.l.v. Reinbert de Leeuw. Gehoord: 29/5 De Doelen Rotterdam. Herh.: 4/6 Concertgebouw Amsterdam (live op Radio 4).

In Rotterdam was De Materie van Louis Andriessen gisteravond een onderdeel van de Rotterdamse Operadagen èn de afsluiting van een Andriessen-retrospectief dat ook uitvoeringen bracht van De Tijd en De Staat. In het Holland Festival is De Materie volgende week (rechtstreeks op Radio 4) een onderdeel van de Andriessen-programmering met de wereldpremière van de opera La Commedia.

De Materie – vierdelig en avondvullend – ging in de complete vorm in 1989 in première in het Amsterdamse Muziektheater in de enscenering van Robert Wilson. Sindsdien klonk het monumentale stuk nog maar een enkele keer. De eerste integrale uitvoering sinds vijftien jaar door het ervaren en gedreven Asko/Schönberg Ensemble en dirigent Reinbert de Leeuw is alleen al daarom een evenement van historisch belang.

‘Oude’ eigentijdse muziek is De Materie inmiddels, ook in concertvorm een enerverende moderne klassieker in deze retro-tijd. De Staat (1976), Mausoleum (1979), De Tijd (1980-’81) en De Materie zijn avantgardistisch met tal van verwijzingen naar het verleden, van Plato tot en met Bakoenin.

De Materie is goeddeels een Hollands universum, een lofzang op markante figuren. Het begint met het afzweren van de Spaanse koning in 1588 en Andriessen presenteert onafhankelijke geesten als de mystica Hadewych, de fysicus Gorlaeus, de schilder Mondriaan, de dichter Willem Kloos en – enigszins verborgen – de componist Hendrik Andriessen, zijn vader. Louis Andriessen hervormde hier het orkest: slechts negen strijkers, veel koper, slagwerk en elektrische gitaren, net als koor en solisten versterkt.

Imponerend is De Materie vanaf het begin met de 144 luide akkoorden als onwrikbare heipalen onder het stuk. Onverbiddelijk hard en streng is De Materie met onverstaanbare teksten van het instrumentaal zingende koor en de slagwerk-battle op doffe houten kisten.

Maar De Materie is ook kwetsbaar in het lang uitklinken van akkoorden en dankzij Hadewych in hoger sferen. De klacht van Marie Curie over de dood van haar man blijft een vreemd slot. Beter was daar het derde deel – een opgewekt swingend eerbetoon aan de jazzliefhebber Piet Mondriaan.