Gezocht: zware stemmenkanonnen (m/v)

Politieke partijen bereiden zich voor op de Europese verkiezingen. Programma’s worden geschreven, bekende stemmentrekkers gezocht. Hoe voer je campagne tegen Wilders?

Petra de Koning en

Jeroen van der Kris

Er zijn namen die de Nederlandse Europarlementariërs dezer dagen schrik aanjagen. Jan Pronk, Harry van Bommel – maar vooral: Geert Wilders.

Het duurt nog een jaar voordat er verkiezingen zijn voor het Europees Parlement, maar nu al hebben Europarlementariërs hun eerste beoordelingsgesprekken met het partijbestuur in Nederland. De verkiezingsprogramma’s worden geschreven, er worden nieuwe manieren bedacht om kandidaten te selecteren, de profielschetsen zijn bijna klaar.

Maar belangrijker nog: er worden al namen genoemd. Zou oud-minister Pronk kandidaat zijn voor het lijsttrekkersschap van de PvdA in het Europees Parlement? Stuurt de SP Tweede Kamerlid Harry van Bommel naar Brussel? En blijft er volgens die scenario’s nog iets van GroenLinks over?

De zittende Europarlementariërs zijn druk bezig met beslissingen nemen. De meesten willen in Brussel blijven, er zijn er ook die vinden dat zíj nu maar eens lijsttrekker moeten worden. Maar ja, die profielschets. „Ik zou graag een lijsttrekker zien die herkenbaar is voor mensen”, zegt PvdA- voorzitter Liliane Ploumen. „Iemand die bekend is, omdat Europa toch een beetje uit het blikveld valt van mensen.”

Het CDA wil kandidaten die integer, dienstbaar, daadkrachtig, initiatiefrijk en vooral mediageniek zijn. De VVD is de afgelopen weken hard op zoek geweest naar een bekende Nederlander, maar tot nu toe lukt dat nog niet zo.

Nederlandse Europarlementariërs hebben een goede reputatie in Brussel. Law makers worden de EP’ers in het Engels vaak genoemd: wettenmakers. De Nederlanders zijn dat zeker. Ze werken hard. Anders dan bijvoorbeeld hun Italiaanse collega’s zijn ze er altijd. En ze kennen de ingewikkelde Europese dossiers. Maar wie kent hén, in Nederland? Zijn zij de politici die hun partijen zoeken?

Ria Oomen van het CDA is zo’n Nederlandse Europarlementariër. Ze is ‘rapporteur’ voor Turkije in het Europees Parlement en voorzitter van de Ruslandcommissie. Dat telt in Brussel. Als je langer in Brussel zit, krijg je lastigere dossiers, zegt Oomen. Ze is nu bezig aan haar derde termijn. „De partij heeft als regel: drie termijnen. Punt”, zegt ze. Maar Ria Oomen wil doorgaan. Laatst was ze bij het CDU in Noordrijn-Westfalen. Daar wordt Elmar Brok gewoon weer lijsttrekker. De Duitser staat hoog in de Brusselse hiërarchie. Hij zit al sinds 1979 in het Europees Parlement, toen dat voor het eerst gekozen werd.

Voor de partijbureaus tellen straks de stemmen die worden gehaald. De Europese verkiezingen worden één grote opiniepeiling. Wordt de SP nu groter dan de PvdA? Verliezen de traditionele partijen opnieuw? Rita Verdonk doet niet mee, maar de PVV van Wilders werkt aan een lijst met kandidaten. Die zullen kiezen voor een simpele boodschap over Europa. Iets als: weg met het Europees Parlement. Hoe voer je daar campagne tegen?

De VVD moet in ieder geval geen dubbele boodschap uitdragen, zoals de vorige keer, zegt Europarlementariër Toine Manders. „Toen zeiden we dat we vóór Europa waren, maar dat daar wel grenzen aan zaten.” Veel te ingewikkeld, zegt Manders. „Je hebt meteen wat uit te leggen.”

In zijn partij wordt Manders, die voor journalisten altijd wel „een leuk plannetje” heeft, populistisch genoemd. „Zo moet je zijn, maar wel met de goede inhoud.” Manders wil lijsttrekker worden van de VVD in Brussel als het partijbestuur geen „stemmenkanon” vindt. Een stemmenkanon, zegt Manders, is iemand met landelijke bekendheid. Want dat is eigenlijk het enige dat hijzelf nog mist. Manders deed kunstacademie en was advocaat. Voordat hij politicus werd, bedacht hij het concept voor de treintaxi. In Brussel hebben veel taxi’s een bord op het dak dat door hem is ontworpen.

Zou hij niet liever geld verdienen met zijn ideeën en miljonair worden, in plaats van te ploeteren in het Europees Parlement? „Ik ben al miljonair. En ik vind dit gewoon leuk”, zegt Manders. Hij verheugt zich op het debat met Harry van Bommel.

Maar wil Van Bommel komen? „Volstrekte onzin”, zegt Van Bommel. „Het lijkt erop of iemand dat gerucht actief aan het verspreiden is. Mijn privésituatie staat het niet toe. En los daarvan: ik vind het geen aantrekkelijke gedachte. Het Europees Parlement is een kletscollege”, meent hij.

Jan Pronk dan? „Een gerucht in een bepaald circuitje”, zegt hij. „Niet aan de orde.” Pronk is voorzitter van de PvdA-commissie die het Europese verkiezingsprogramma schrijft. Het wordt een lastige campagne, verwacht hij. „Deze verkiezingen zullen een test worden voor de geloofwaardigheid van de PvdA. Dat wordt tegen de klippen op boksen.”

De PvdA, zegt partijvoorzitter Ploumen, zal met een „duidelijk eigen Europese stem” komen. De partij is „niet per se tegen Europa”. „Maar we willen wel weten wat Europa voor Nederland kan betekenen en welke rol Nederland daar kan spelen. Mensen zullen echt begrijpen dat je Europa nodig hebt als het gaat over vrede en veiligheid, terreurbestrijding en klimaat- en voedselproblemen.”

Europarlementariër Jeanine Hennis-Plasschaert denkt dat haar partij, de VVD, nu wel snapt dat het geen zin heeft om „op de bagagedrager” van de PVV te gaan zitten. „Je hoeft geen eurofiel te zijn”, zegt ze, „om het belang van Europa in te zien. Europa is bij uitstek een liberaal project.”

Plasschaert overweegt ook om zich kandidaat te stellen voor het lijsttrekkerschap. Maar net als bij Manders zal haar beslissing afhangen van de tegenkandidaat. Als dat een bekende Nederlander is, een stemmentrekker – dan blijft Plasschaert liever die wat minder bekende Europarlementariër.