‘De nieuwsgierigheid is de motor’

Ayaan Hirsi Ali heeft een kinderboek geschreven. Het is een politiek pamflet over de multiculturele samenleving geworden. „Fictie is een manier om muren te doorbreken.”

Ayaan Hirsi Ali Foto Yuri Gripas Ayaan Hirsi Ali is at the American Enterprise Institute in Washington, September 21, 2006. PHOTO BY YURI GRIPAS Gripas, Yuri

Toen Ayaan Hirsi Ali nog een klein meisje in Somalië was, vertelde haar oma haar verhalen. „Typische nomadenverhalen, vol strijd en overleven. Over kamelen, over het gebrek aan water, over vijandige stammen De moraal was altijd: wees dapper, wees sterker dan je vijand”, vertelt Hirsi Ali.

Nu vertelt zij zelf verhalen aan kinderen, samen met de Franse schrijfster Anna Gray (een pseudoniem). Hun kinderboek Adan en Eva is een politiek pamflet over de multiculturele samenleving, waarover Hirsi Ali uitgesproken opvattingen debiteert. Het verhaal is schematisch en zeker de bijfiguren zijn vlak – meer drager van ideeën dan volwaardige personages. Het boek ontleent zijn waarde dan ook vooral aan interessante observaties over het Nederland van nu, waarin islamitische kinderen antisemitische strips lezen en zelf lijden onder vooroordelen.

Adan en Eva is vandaag verschenen. Ter gelegenheid hiervan gaf Hirsi Ali afgelopen zaterdag enkele interviews in Brussel, waar haar uitgever zich verbijsterd toonde door de motorescortes en andere veiligheidsmaatregelen. Hirsi Ali oogde in alle drukte opvallend ontspannen: „Dag, ik ben Ayaan.”

Waarom een boek voor kinderen?

„De integratie van de eerste generatie immigranten is niet gelukt. Van de tweede en derde ook niet. Dus is het te hopen dat het met de vierde generatie wel lukt en daarmee moet je zo jong mogelijk beginnen. De beste manier om dat te doen is nieuwsgierigheid wekken bij kinderen, naar elkaar. Fictie geeft me daarbij veel vrijheid, een manier om de muren te doorbreken. Ik kan twee mensen bij elkaar brengen, die normaal gesproken niet samen in de klas zitten.”

In haar boek belandt de moslim Adan, die in een Amsterdamse achterstandswijk woont, op een elitair lyceum. Daar sluit hij vriendschap met de joodse Eva, die net als hij een buitenbeentje is. „In de Tweede Kamer is over een quotasysteem gesproken, als middel om de segregatie te doorbreken. Wat ik in dit boek laat zien is: het werkt niet. De autochtonen weigeren de allochtoon in te sluiten, de leerkrachten kijken weg, de leerlingen laten Adan er niet tussen.”

Wat is dan de moraal van het boek?

„Door de verzuiling zijn er onzichtbare muren tussen bevolkingsgroepen. En elke groep wil dat de eigen plek zo homogeen mogelijk is. In werkelijkheid zijn er spanningen tussen de groepen. Nederland is sinds de opkomst van Pim Fortuyn in verwarring. Het debat gaat van incident naar incident. De regering poogt steeds weer het debat te controleren. De dag na de moord op Theo van Gogh, begon Donner – rechtsgeleerde Donner – over het strafbaar stellen van godslastering. Nu wordt het strafrecht ingezet tegen de cartoonist Nekschot. Zijn tekeningen maken duidelijk hoe boos de autochtonen zijn over de mislukte integratie. En het paradoxale is dat de regering door de gekwetste moslims tegen die boosheid in bescherming te nemen, die boosheid alleen maar vergroot.”

Maar wat leert het boek?

„Dat vooroordelen over en weer gevaarlijk zijn. Je kunt bevolkingsgroepen niet dwingen van elkaar te houden, maar ze moeten wel leren met elkaar te leven.”

Waarom zet u tegenover de islam het jodendom en niet tegenover het christendom of het atheïsme?

„Bij moslims zijn de vooroordelen over joden het grootst. Tot 1945 werd het antisemitisme gedreven door het christendom, maar het antisemitisme van de 21ste eeuw is islamitisch. Landen als Saoedi-Arabië en Koeweit financieren antisemitische geschriften die gratis worden verspreid onder kinderen in de Arabische wereld maar ook in de achterstandswijken van de grote Europese steden. Op veel plekken zijn mensen al zo doordrenkt met antisemitisme dat zij joden alleen nog als monsters kunnen zien. In Nederland en andere Europese landen biedt het onderwijs over de Tweede Wereldoorlog nog enig tegenwicht.”

Voldoende?

„In Europa zijn gevaarlijke ontwikkelingen gaande. Het waren Marokkaanse jongeren die een vier meiherdenking verstoorden in Nederland. En in Engeland werd gedebatteerd over de vraag of het geschiedenisonderwijs over joden niet kwetsend zou zijn voor de moslims. Let wel, de lessen gingen niet over het zionisme, maar over de Tweede Wereldoorlog.”

Heeft u zich verdiept in jodendom?

Lacht. „Ik niet hoor, Anna Gray is opgegroeid in een joods milieu én kent de klassenmaatschappij. Ik ben opgegroeid met clans, niet met klassen. Mijn vooroordeel was dat mensen als Eva, uit zo’n bevoorrecht milieu, helemaal geen problemen hebben. Anna heeft mij uitgelegd dat subtiele verschillen kunnen zorgen dat je wordt buitengesloten. Bijvoorbeeld als je een beetje te dik bent zoals Eva, of gewoon niet cool of hip. De situatie dat leerlingen elkaar buitensluiten is universeel.” Even stilte: „Echt vreselijk is dat.”

U snijdt veel vertrouwde thema’s aan, zoals vrouwenmishandeling, maar niet eerwraak. Waarom niet?

„Eerwraak is moord en dat vind ik veel te bloederig voor een kinderboek. Eva en Adan zijn wel op een leeftijd dat jongens en meisjes elkaar spannend beginnen te vinden. Die nieuwsgierigheid van deze twee kinderen is de motor van het verhaal.”

Ayaan Hirsi Ali en Anna Gray: ‘Adan en Eva’, 10 +, uitgeverij Gruppo Creativo, € 14,95