CO2-heffing zal heel vreemd uitpakken

De BPM wordt afgeschaft ten gunste van een CO2-heffing. Als dit budgetneutraal moet, is het gevolg dat dure auto’s een stuk goedkoper worden, betoogt Guus Peters.

Met spanning wordt uitgekeken naar twee zogeheten ‘Meibrieven’, die het kabinet naar de Tweede Kamer gaat sturen. De eerste brief gaat over de afbouw van de BPM (Belasting van Personenauto’s en Motorrijwielen) in het kader van het ‘Anders Betalen voor Mobiliteit’, de andere Meibrief behandelt de verdere vergroening van belastingen, waaronder de heffingen op de auto.

Om in 2012 Anders Betalen voor Mobiliteit (‘kilometerheffing’ in de volksmond) te kunnen invoeren, is het nodig dat er nu wordt begonnen met het afbouwen van de BPM. De gedachte is immers dat we eerlijk gaan betalen voor het gebruik van de auto en niet voor het bezit ervan. De afspraak met de klankbordgroep Anders Betalen voor Mobiliteit (waarin onder andere ANWB, de auto-industrie, lokale overheden maar bijvoorbeeld ook VNO-NCW en Natuur en Milieu zijn vertegenwoordigd) is dat zowel de motorrijtuigenbelasting als de BPM volledig wordt afgebouwd.

Staatssecretaris De Jager wenst op die afspraak nu terug te komen. Hij wil in vier jaar tijd de BPM slechts gedeeltelijk afbouwen en de grondslag van het resterende deel ombouwen naar CO2-uitstoot. Zijn idee is daarbij om auto’s die heel weinig CO2 uitstoten helemaal niet te belasten (bij benzineauto’s zou dat gaan om auto’s die minder dan 110 gram CO2 per kilometer uitstoten, bij diesels ligt die grens op 95 gram of minder) en auto’s die juist véél uitstoten extra. Dat kan aardig oplopen, want voor elke gram die een auto meer uitstoot dan 270 gram, komt er dan 175 euro bij de nieuwprijs. Belangrijk is dat de omzetting van de ene belasting in de andere budgetneutraal verloopt: de fiscus mag niet minder belasting ontvangen.

Door dat omzetten van de BPM naar een CO2-heffing gebeuren er echter wonderlijke dingen met autoprijzen, zo weet ik uit betrouwbare bron. Dure en grote, maar relatief zuinige auto’s worden aanmerkelijk goedkoper, terwijl compacte auto’s, die uiteraard minder verbruiken maar wel relatief wat meer CO2 uitstoten, duurder worden. Een extreem voorbeeld is de Bugatti Veyron. Een dure zestiencilinder sportwagen, die nu inclusief BTW en BPM ruim 1,8 miljoen euro kost. Die auto zal als gevolg van de BPM-omzetting 300.000 euro goedkoper worden. Een grote BMW 520d van ruim 50.000 euro zou – vanwege zijn CO2-vriendelijke dieselmotor, die hem een zuinig B-label oplevert – zo’n 6.000 euro voordeliger worden.

Tegelijkertijd wordt een veel compactere auto als de Fiat Punto 1.3 met multi-jet dieselmotor – die stukken zuiniger is dan de grote BMW, maar ook een B-label heeft – 700 euro duurder op een aanschafprijs van slechts 17.000 euro. Een compacte auto als de Toyota Auris stijgt 1.500 euro op een nieuwprijs van 25.000 euro. Dat zijn effecten die moeilijk aan de autokoper kunnen worden uitgelegd.

Rare plannen dus, die alles te maken hebben met het feit dat staatssecretaris De Jager de 3,7 miljard, die de BPM nu jaarlijks opbrengt, per se niet wil zien verdampen. Die miljarden zullen door de automobilist moeten worden opgebracht.

Jammer is ook dat de plannen die er nu liggen, ook de aanschaf van kleine, zuinige diesels ontmoedigen. En die zijn straks hard nodig om de gemiddelde CO2-uitstoot van het complete wagenpark naar beneden te krijgen.

Dit nog los van het feit dat de burger weinig zal begrijpen van de grondslag van het Anders Betalen voor Mobiliteit. Kilometerbeprijzing kan alleen worden ingevoerd bij volledige afschaffing van belastingen op nieuwe auto’s. Als het ministerie van Financiën dat draagvlak nu al op zijn merites wil gaan testen, is er weer een hoofdstuk toegevoegd aan het dossier ‘de onbetrouwbare’ overheid.

Tot slot vind ik het opmerkelijk dat bij een dossier als dit de vakministers – Cramer (PvdA) van Milieu en Eurlings (CDA) van Verkeer en Waterstaat – vrijwel onzichtbaar zijn. Financiën maakt de dienst uit, zo lijkt het, waardoor het beeld blijft bestaan dat de auto in Den Haag nog steeds wordt beschouwd als een – weliswaar steeds groenere – melkkoe.

Dit doet het ergste vrezen voor het geval dat de op CO2-gebaseerde heffing en Anders Betalen voor Mobiliteit een succes worden: Nederlanders gaan minder rijden in ook nog eens zuiniger auto’s. Als dit budgetneutraal moet blijven, zullen de CO2-tarieven scherper en scherper moeten worden. Voor mensen die de weg op moeten, wordt dit dan onbetaalbaar.

Guus Peters is freelance journalist en schrijft voor NRC Handelsblad.