Eerste Kamer stemt in met gratis lesboeken

De Eerste Kamer ging gisteren akkoord met gratis schoolboeken, nadat de PvdA twee toezeggingen had gekregen. De oppositie blijft faliekant tegen.

Sociaal-democraten en gratis schoolboeken, het blijft een eigenzinnige combinatie. Gisteren was het wederom de PvdA, nu in de Eerste Kamer, die de komst van de gratis schoolboeken op losse schroeven zette. Uiteindelijk stemden de PvdA-leden, net als hun collega’s in de Tweede Kamer, toch weer in.

De schoolboeken worden nu gratis, na de instemming van de Eerste Kamer. Daarmee is een eind gekomen aan de politieke besluitvorming. Scholen krijgen van het Rijk vanaf 2009 een bedrag van 308 euro per leerling voor schoolboeken. En ze gaan de levering van de boeken Europees aanbesteden.

De hoop van scholen, uitgeverijen en boekhandels – alle drie verklaarde tegenstanders van gratis schoolboeken – was gevestigd op de PvdA. Die partij was nodig om het voorstel aan een meerderheid te helpen, maar had zo haar bedenkingen. Het wetsvoorstel lag de PvdA „zwaar op de maag”, begon senator Marijke Linthorst haar spreektijd. Het zou „voor de hand liggen om meer tijd te nemen”. Bovendien, vond Linthorst, zou ook het lesmateriaal voor mbo’ers gratis moeten worden.

Uitstel komt er niet. Wel gaat staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) onderzoeken of ouders van mbo’ers financieel worden benadeeld ten opzichte van ouders met kinderen op de middelbare school. Tevens heeft de senaat afgedwongen dat de regering, en niet scholen, de kosten van juridische procedures in verband met de Europese aanbesteding voor haar rekening neemt. Voldoende toezeggingen, wat de PvdA betreft. Waardoor er een meerderheid in de Eerste Kamer ontstond – samen met CDA, ChristenUnie en SGP.

In de Tweede Kamer had staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) al gezegd dat scholen de boeken mogen aanbesteden „tot op het ISBN-nummer”. Om toch zeker van haar zaak te zijn, vroeg Van Bijsterveldt in aanloop naar het Eerste Kamerdebat nog extra juridisch advies. Het directoraat-generaal Interne Markt van de Europese Commissie bracht uitsluitsel: de keuzevrijheid is gegarandeerd. Maar de uitgeverijen schakelden advocatenkantoor Stibbe in. Volgens het advies van de advocaten van Stibbe klopt de redenering van de Europese Commissie niet.

De verwarring over de aanbesteding had haar weerslag op de Eerste Kamerleden. Twijfels, vragen en regelrechte afwijzing waren gisteren het gevolg. Heleen Dupuis (VVD) betitelde het plan als „ongewenst, onuitvoerbaar, overbodig, onaanvaardbaar en een ramp”. Hoe durft de staatssecretaris scholen hiermee lastig te vallen, vroeg Dupuis zich af. „Wij staan voor aap als Eerste Kamer, dat we dit voorstel aannemen.”

GroenLinks vond dat het wetsvoorstel „een hoog Eftelinggehalte” bevatte. D66 denkt dat de staatssecretaris zich „keer op keer zal moeten verantwoorden in de Tweede Kamer”, omdat zal blijken dat het misgaat.

De staatssecretaris legde alle kritiek naast zich neer. Er is niets om je zorgen over te maken, vond ze. Wel had ze het nog even lastig toen ze toezegde dat het Rijk de juridische kosten voor zijn rekening gaat nemen. Elke potentiële leverancier die de opdracht na een aanbestedingsprocedure niet krijgt, kan in beroep gaan. „Een blanco cheque”, zei D66-senator Gerard Schouw. Van Bijsterveldt zei dat de kosten niet het budget van 48 miljoen euro mogen overschrijden.

De oppositie had liever gezien dat het geld voor gratis schoolboeken direct ten goede was gekomen aan ouders, zonder rompslomp voor scholen. Toen dat onhaalbaar bleek, richtten deze partijen hun pijlen op de PvdA. Niets konden de sociaal-democraten goed doen. Het CDA en de ChristenUnie verlieten ongeschonden de zaal.