Duitse coalitie verder onder druk door SPD-kandidatuur

De Duitse SPD komt met een eigen kandidaat om president Horst Köhler op te volgen. Bondskanselier Merkel reageerde geprik-keld op de aankondiging.

Joost van der Vaart

In de Duitse politiek werd deze week geschiedenis geschreven. Voor het eerst, zo werd eergisteren bekend, zal een zittende president van de Bondsrepubliek het voor zijn herverkiezing moeten opnemen tegen een kandidaat van een andere partij.

De sociaal-democratische SPD besloot na intern beraad een eigen kandidaat naar voren te schuiven voor de presidentsverkiezing die op 23 mei 2009 wordt gehouden.

De huidige president, Horst Köhler (65), die in 2004 werd gekozen, heeft laten weten dat hij nogmaals voor vijf jaar het ceremoniële, maar niettemin belangrijke ambt van staatshoofd wil bekleden. Köhler is lid van de christen-democratische CDU, de partij van bondskanselier Angela Merkel. Tot voor kort bestond ook binnen de SPD consensus over zijn aanblijven. De linkervleugel van de partij roerde zich echter en drong op een eigen kandidaat aan.

Volgend jaar in de herfst worden ook de verkiezingen voor de Bondsdag gehouden. „De race om de stembus is nu geopend”, zo luidt het in Berlijn. Het feit dat de SPD een eigen presidentskandidaat heeft, zet de grote coalitie van CDU/CSU en SPD verder onder druk. De verhouding tussen de partijen die samen de Duitse regering vormen, is de laatste maanden door tal van meningsverschillen verslechterd.

De kandidaat van de sociaal-democraten is de 65-jarige hoogleraar politieke wetenschappen Gesine Schwan, scheidend rector magnificus van de Europa-Universiteit ‘Viadrina’ in de Frankfurt aan de Oder, de grensstad met Polen. Ze gaat door voor competent en charmant, spreekt vloeiend Pools en heeft veel gedaan voor de Duits-Poolse betrekkingen.

„Ik zou niet aantreden als ik geen kans zou hebben te worden gekozen”, zei ze. Haar partijvoorzitter, Kurt Beck van de SPD, ontkende stoïcijns dat de herverkiezing van een Duitse president met de tegenkandidatuur van Schwan op een openlijke strijd kan uitlopen die dit gerespecteerde ambt wellicht onwaardig is. „We willen geen campagne tegen Köhler voeren”, aldus Beck. Maar Schwans kandidatuur biedt volgens hem wel de kans om over „de verschillende aspecten van het presidentschap te discussiëren.”

Horst Köhler, oud-topman van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), is populair onder gewone Duitsers. De president neemt het vaak op voor „de mensen” en houdt afstand tot „de politiek”. Hij beschreef de internationale financiële markten onlangs als een „monster”. Köhler nodigt de burgers jaarlijks uit op de koffie bij hem en zijn vrouw Eva Luise in het Berlijnse slot Bellevue, de presidentiële residentie. Hij heeft zijn ambt lichtvoetiger gemaakt, minder plechtig, en mengt zich tegen de mores regelmatig in het politieke debat.

Dat is hem door velen niet in dank afgenomen. De klacht luidt dat Köhler de vooroordelen van de Duitsers tegenover de politiek bevestigt. „In plaats van de mensen uit te leggen wat er aan de hand is, praat hij ze naar de mond”, zei de Nedersaksische SPD’er Wolfgang Jüttner laatst verwijtend.

De president van Duitsland wordt gekozen door de zogenoemde Bondsvergadering: een kiescollege van afgevaardigden van de Bondsdag en van de deelstaatparlementen. 613 stemmen zijn genoeg om president te worden. Op dit moment kan Horst Köhler rekenen op 614 stemmen van de CDU/CSU en de liberale FDP. Maar in de komende maanden kan dat door deelstaatverkiezingen in Beieren nog veranderen. Het is geen uitgemaakte zaak dat Köhler zijn tweede termijn al in z’n zak heeft.

Anderzijds neemt de SPD met de kandidatuur van Schwan een risico. Als de partij de slag om het presidentschap verliest, kan dat negatieve gevolgen hebben voor de Bondsdagverkiezingen. Bovendien is Schwan mede afhankelijk van de stemmen van de ultralinkse partij Die Linke, de omstreden concurrent van de sociaal-democraten. „Ik wil stemmen van alle partijen krijgen, ook van Die Linke”, aldus Schwan. Bondskanselier Merkel reageerde geprikkeld. Volgens haar loopt de SPD zo met open ogen in de armen van Die Linke, hetgeen de geloofwaardigheid van de sociaal-democraten geen goed zou doen.