De wezen van Sichuan zijn fel begeerd

Tienduizenden Chinezen melden zich om kinderen te adopteren die verweesd zijn door de aardbeving. Het laat zien dat zij niet langer automatisch naar de staat kijken voor een oplossing.

Een meisje houdt een kom met noodlesoep vast in een vluchtelingenkamp in Anxian, 20 kilometer van het zwaar getroffen Beichuan in de Chinese provincie Sichuan. Foto AP A Child holds a bowl of noodles she received at a earthquake refugees camp in Anxian, 20km from Beichuan, Southwestern Sichuan province, China, Monday, May 19, 2008. China stood still Monday, mourning for tens of thousands of earthquake victims, while the government appealed for more international aid to cope with the country's deadliest natural disaster in a generation. (AP Photo/Andy Wong) Associated Press

Bettine Vriesekoop

Op het terrein van het sportstadion Jiujiu in de stad Mianyang wachten zo’n tweehonderd kinderen op wat komen gaat. Om de tijd te doden doen zij tikkertje of spelen pingpong. Een enkeling maakt een tekening van verwoeste huizen. Door de aardbeving in de Chinese provincie Sichuan zijn zij hun ouders kwijtgeraakt.

Li Su is een meisje van tien uit het nabij Mianyang gelegen, zwaar getroffen district Beichuan. Ze zit op een matras in de sporthal en speelt zenuwachtig met haar zilverkleurige plastic diadeem. Toen de aardschok Beichuan trof, was Li op het schoolplein aan het spelen. Haar school stortte in en bedolf haar klasgenootjes onder het puin. Haar ouders heeft zij sindsdien niet meer gezien. „Ik denk dat mijn ouders nog op het land aan het werk zijn. Als ze volgende week nog niet zijn teruggekomen, hoop ik dat ik bij mijn nieuwe vriendjes kan blijven”, zegt Li.

De Chinese autoriteiten hebben tot op heden zeventig weeskinderen geteld. Maar de verwachting is dat dat aantal de komende maanden op zal lopen. Vijfduizend kinderen zijn nog op zoek naar hun ouders. De kans dat zij hun vader en moeder snel terug zullen vinden is erg klein met vijf miljoen daklozen en zo’n 20.000 vermisten in de regio.

Mensen zoeken ondertussen wanhopig naar ooms, tantes, neven, nichten, vaders, moeders en kinderen. Op de lantaarnpalen rond het sportcomplex wapperen foto’s en pamfletten met noodkreten in de wind. Bij de ingang van het sportcomplex hangen lange lijsten met namen van mensen die zich in het complex bevinden. Door de aardbeving zijn de zendmasten voor mobiele telefoons uitgevallen waardoor het populairste communicatiemiddel van China niet goed meer functioneert. Om toch met elkaar in contact te komen valt iedereen terug op het naar klassiek Chinees gebruik aanplakken van muurkranten.

Moderne media schieten de door de aardbeving uit elkaar geslagen families te hulp. Zo bieden plaatselijke kranten en televisiezenders ouders én kinderen de gelegenheid een oproep te doen aan hun vermiste familieleden. Bovendien werd vorige week op de staatstelevisie een rechtstreeks aardbevingsgala uitgezonden. Huilende kinderen verschenen in de uitzending op een podium en riepen om hun ouders. Na de emotionele beelden van de staatstelevisie meldden zich volgens het China Adoptiecentrum (CCAA) in Peking vanuit heel China 50.000 ouders die een van de weesjes in huis wilden nemen.

Een van de potentiële adoptieouders is de dertigjarige Zhan Bei. Ze is werkzaam als manager in Chengdu, kinderloos en heeft een goed salaris. „De afgelopen dertig jaar heeft het Chinese volk alleen maar gedacht aan rijk worden en status verwerven. Nu kan iedereen plotseling zijn gevoelens tonen. Er komen veel emoties los die mensen jarenlang hebben verstopt. Het is alsof de harten van de Chinezen door de aardbeving massaal zijn opengebroken”, zegt Zhan. Net als veel andere Chinezen wil zij graag iets voor de slachtoffers van de aardbeving doen. „Ook ik voel me bij de ramp betrokken. Als ik geen kind kan adopteren, wil ik er wel een financieel ondersteunen.”

Wang Jia, één van de ongeveer vierhonderd psychologen die zich in Mianyang vrijwillig inzetten voor de verweesde kinderen, vreest dat de familie van de weesjes vaak geen belangstelling zal hebben om de kinderen op te vangen. „De grootouders zijn te oud en te arm om de kinderen een goede toekomst te bieden. En ooms of tantes werken vaak hard om zelf te overleven.”

Volgens woordvoerder Chu Xiaoying van het China Adoptiecentrum is de grote belangstelling voor adoptiekinderen niet alleen een gevolg van de media-aandacht rond de aardbeving. Chu denkt dat ook de Chinese samenleving aan het veranderen is. „Vroeger beschouwden veel mensen de zorg voor weeskinderen als een taak van de overheid”, vertelt Chu. Maar sinds in 1991 een adoptiewet van kracht is, zijn Chinezen volgens Chu heel anders over het onderwerp gaan denken. „Mensen voelen zich steeds meer verantwoordelijk voor elkaar. Bovendien hebben rijke Chinezen de financiële mogelijkheden een adoptiekind op te voeden. Mensen die meer dan één kind willen, adopteren er bijvoorbeeld een. Hetzelfde geldt voor kinderloze ouders. Zelfs meisjes zijn in trek.”

Vanwege de groeiende binnenlandse belangstelling voor adoptie heeft China de adoptieregels voor buitenlandse echtparen vorig jaar aangescherpt. Daarbij hanteert men het zogenaamde één-vier beleid; één op de vier kinderen mag worden geadopteerd door buitenlandse ouders. Volgens officiële cijfers van het Nederlandse ministerie van Justitie werden in 2006 362 Chinese kinderen door Nederlandse ouders geadopteerd, meer dan een halvering in vergelijking met de achthonderd Chinese adoptiekinderen die in 2004 naar Nederland kwamen. Bij de wezen van de aardbevingsramp gaat de voorkeur uit naar adoptieouders uit de regio.

Yang Zhangyan van het ministerie van Burgerzaken van de provincie Sichuan, die tijdelijk kantoor houdt in het sportstadion van Mianyang, ontvangt doorlopend telefoontjes met vragen over adoptie. „Wij zijn erg dankbaar voor zo veel belangstelling maar we moeten de mensen teleurstellen. Pas over een maand of drie kunnen we de balans opmaken. Het identificeren en registreren van slachtoffers uit Beichuan is lastig omdat alle bevolkingsregisters onder het puin liggen. Heel veel mensen hebben ook geen identiteitspapieren. Het is een chaos”, zegt Yang. Volgens de ambtenaar moeten de familieleden die nog leven toestemming geven voor adoptie. Boven de tien jaar oud, mogen kinderen zelf beslissen.

De slachtoffers van de aardbeving die zich in het sportstadion hebben verzameld, zullen volgende week van Mianyang worden overgebracht naar een tentenkampen in Beichuan. Daar worden nu noodwoningen, scholen en tenten neergezet. De weeskinderen gaan naar speciale tehuizen in de buurt van Mianyang in afwachting van verdere procedures. Yang: „De wezen van Beichuan zijn op dit moment de minst benijde maar tegelijkertijd de meest fel begeerde kinderen van China.”

Meer over dit onderwerp op het weblog nrc.nl/china