Subsidie aan boeren verder onder druk

Brusselse wens tot landbouwhervormingen stuit op verzet bij aankomend EU-voorzitter Frankrijk.

Is Sarkozy zo conservatief als zijn voorgangers?

Waarom hebben Europese boeren in deze tijd van hoge voedselprijzen financiële steun uit Brussel nodig? De Franse akkerbouwer Marc Justice (48) recht zijn schouders: „De prijzen beginnen alweer te dalen.”

Justice is de laatste boer in Longueil-Annel, een Frans dorpje in de Oise. In twintig jaar tijd heeft Justice geleidelijk zijn buren uitgekocht. Hij verbouwt graan, suikerbieten en maïs, en ontvangt daarvoor „een heel grote som” uit Brussel. Hoeveel precies vertelt hij niet, maar volgens de burgemeester was het genoeg om laatst een nieuwe dorsmachine ter waarde van 70.000 euro van te kopen.

Marc Justice is een boer om in het achterhoofd te houden nu de Franse president Nicolas Sarkozy vanaf begin juni een half jaar lang de Europese Unie zal voorzitten. In deze periode moeten de 27 lidstaten overeenstemming bereiken over een herziening van het landbouwbeleid à 40 miljard euro. Frankrijk is met 10 miljard per jaar de grootste ontvanger van landbouwsteun.

In Brussel is regulering van de productie uit de gratie. Bij elke hervorming wordt het weer wat minder. Dat zou veel sneller zijn gegaan als Sarkozy’s voorganger, Jacques Chirac, zich niet jarenlang had opgeworpen als tegenstander van liberalisering.

Afgelopen week kwam Europees landbouwcommissaris Mariann Fischer Boel met de eerste voorstellen voor het Europese landbouwbeleid in het post-Chirac-tijdperk. Grote lijnen: subsidies helemaal loskoppelen van de productie, verplichte braakligging in de akkerbouw afschaffen, melkquota verhogen op weg naar afschaffing in 2015, meer geld van grootontvangers overhevelen naar de zogeheten plattelandsontwikkeling, waaronder bijvoorbeeld landschapsbeheer kan vallen.

De voorstellen van Fischer Boel moeten de opmaat worden voor een grondige hervorming in 2013. In de EU wordt met spanning afgewacht of Sarkozy de lijn-Chirac zal voortzetten of voor hervorming zal kiezen.

De Britse minister van Financiën, Alistair Darling, heeft een heel simpel voorstel. Stop alle betalingen aan boeren, schreef hij op 13 mei in een brief aan zijn Europese ambtsgenoten. De EU bespaart dan in één klap 34 miljard euro. Verbeter vervolgens de efficiëntie van de markten voor land, arbeid en kapitaal. Leg de boeren de voordelen uit van marktmechanismen als termijncontracten en voilà, de boeren kunnen zichzelf bedruipen. De Britten willen de brief van Darling in juni op de formele agenda van de raad van ministers van Financiën hebben. Via de Europese begroting wil Darling de landbouwministers de wacht aanzeggen.

De Franse minister Barnier vertegenwoordigt het tegengeluid. Als ze voedselzekerheid willen in Afrika en Zuid-Amerika zouden ze een voorbeeld aan ons moeten nemen, opperde hij. Barnier noemt de voorstellen van Fischer Boel onaanvaardbaar. De overheveling van productiesteun naar plattelandsontwikkeling en het loskoppelen van subsidies van de productie liggen gevoelig in Frankrijk.

Groot-Brittannië, de Scandinavische landen en Nederland zijn in meer of mindere mate geneigd tot liberalisering. Deze landen hebben vitale landbouwsectoren, die geen directe subsidie nodig hebben. Daartegenover staan Frankrijk en Duitsland met een lange traditie van steun aan boeren, de overige mediterrane landen en de nieuwe lidstaten in Oost-Europa, die een grote agrarische bevolking hebben die ze zoveel mogelijk willen ondersteunen.

Juist de Britse geschiedenis toont aan dat een volledige liberalisering van het landbouwbeleid niet de vanzelfsprekende oplossing biedt, zegt landbouweconoom Niek Koning van de Wageningse Universiteit. Het Verenigd Koninkrijk is het enige westerse land dat in de moderne geschiedenis de landbouw langdurig aan de vrije markt heeft blootgesteld – met desastreuze gevolgen. Rond 1880 daalden de prijzen van landbouwproducten en begonnen bijna alle Europese landen met het beschermen van hun boeren. Alleen Groot-Brittannië liet tot de grote crisis van 1930 de vrije markt regeren. „Vruchtbare akkers verwilderden, gebouwen stortten in en de voorsprong van de machine-industrie verdween.”