Straks kamperen we in eigen land

Duurdere tickets door hoge kerosineprijzen leiden tot minder vliegtuigpassagiers.

Sanering in de luchtvaart is onvermijdelijk.

Komt er een economische crisis in de internationale luchtvaart? „Nee, die is er al”, vertelt bestuursvoorzitter Jean-Cyril Spinetta van ’s werelds grootste luchtvaartmaatschappij, Air France-KLM. Oorzaak: de almaar stijgende olieprijs. „Onze bedrijfstak zal snel en op dramatische wijze veranderen, om te beginnen in de VS. Amerikaanse collega’s reduceren nu noodgedwongen hun capaciteit. Herstructurering is onvermijdelijk”, aldus de topman.

Ook financieel gezonde ondernemingen als de Frans-Nederlandse combinatie kunnen niet langer om de prijsexplosie van fossiele brandstof heen. De prijs van kerosine stijgt harder dan die van olie. Vliegtuigbrandstof steeg sinds januari 58,8 procent in prijs, ruwe olie 42,7 procent. Een van de oorzaken is de grotere vraag uit China, dat in de aanloop naar de Olympische Spelen grote voorraden kerosine aanlegt.

Air France-KLM houdt er rekening mee dat de winst over 2008 met eenderde zal dalen. De prijzen van vliegtickets gaan fors stijgen en dat zal leiden tot een afnemende vraag.

De olieprijs stijgt al enkele jaren. Luchtvaartmaatschappijen in de landen met de euro konden dit lange tijd compenseren doordat ook de euro steeg ten opzichte van de dollar. Maar dit effect is uitgewerkt: de olieprijs stijgt sneller dan de euro.

Air France-KLM behoort tot de ‘slimmeriken’: de bedrijven die op grote schaal brandstof hedgen – het ruim van tevoren inkopen tegen een afgesproken prijs, waarbij erop wordt gerekend dat het tarief op dat moment lager ligt dan de gemiddelde dagprijs in de maanden daarna.

Die gok heeft goed uitgepakt. Terwijl de olieprijs vorige week doorsteeg tot boven de 135 dollar per vat, betaalde Air France-KLM rond de 70 dollar. „Niemand had verwacht dat de olieprijs zo sterk zou toenemen. Omdat wij meer hebben gehedged dan veel van onze concurrenten pakt dat voor ons heel voordelig uit”, aldus Peter Hartman, bestuursvoorzitter van KLM.

Andere maatschappijen, waaronder de Ierse prijsvechter Ryanair, rekenden er juist op dat de brandstofprijs zou dalen. Ryanair liet het hedgen zelfs geheel achterwege – nu een groot kostennadeel.

Spinetta denkt dat de crisis in Europa daarom als eerste de prijsvechters zal treffen. „Ryanair en de andere kunnen hun lage tarieven niet langer handhaven.” Ook verlieslijdende bedrijven, zoals Alitalia, zullen het nog zwaarder krijgen en er zullen faillissementen worden uitgesproken, verwacht Spinetta.

Waar verliezers zijn, zijn ook winnaars. Het Duitse Lufthansa, dat ook een hedgebeleid voert en over veel kapitaal beschikt, kraaide vorige week van plezier. Topman Wolfgang Mayrhuber zei tegen persbureaus dat Lufthansa profiteert van de crisis en zal „oogsten” op de markten van verlieslijdende concurrenten. Hij verwacht juist een winststijging voor 2008. Lufthansa nam vorig jaar Swiss over en is ook de belangrijkste kandidaat om het verlieslijdende Austrian Airlines in te lijven.

Ook Spinetta is niet bang dat zijn bedrijf onder de crisis zal lijden. „Onze bedrijfstak is cyclisch. Na een aantal goede jaren gaan we nu weer naar beneden. Het naderen van een dieptepunt biedt ons de kans andere bedrijven voordelig over te nemen. Wij zullen een van de winnaars zijn.”

Behalve het hedgen werkt ook de vlootvernieuwing die Europese maatschappijen (in tegenstelling tot hun Amerikaanse collega’s) doorvoeren in hun voordeel. Nieuwe vliegtuigen kosten geld, maar zijn veel zuiniger in gebruik dan de vorige generatie. Het afschrijven op de aanschaf wordt gecompenseerd door het lagere kerosineverbruik. Air France-KLM houdt door zijn vlootvernieuwing de komende jaren de gemiddelde leeftijd van zijn vliegtuigen onder de 10 jaar.

De komst van de ultra-efficiënte Airbus A380 in de vloot van Air France (KLM krijgt de superjumbo niet) betekent volgens Spinetta nog eens een voordeel ten opzichte van concurrenten die dit toestel niet hebben besteld. Andere grote maatschappijen die zich staande weten te houden in de internationale luchtvaart, zoals Singapore Airlines en Emirates uit Dubai, nemen de A380 eveneens op in hun vloot. Ter vergelijking: American Airlines, de grootste Amerikaanse maatschappij, heeft een sterk verouderde vloot, die dringend aan vervanging toe is.

De Europese luchtvaartmaatschappijen kijken met spanning naar de ontwikkelingen in de VS, waar consolidatie volgens hen geboden is. De meeste Amerikaanse bedrijven vinden dat zelf ook. Northwest Airlines en Delta gaan fuseren. Beide ondernemingen boekten over het eerste kwartaal enorme verliezen van respectievelijk 4 miljard dollar (2,5 miljard euro) en 6 miljard dollar. De fusie moet nog de goedkeuring krijgen van de financiële autoriteiten in de VS. Ook de joint venture van Northwest en Delta met KLM en Air France wacht nog op toestemming, de zogenoemde antitrustimmuniteit. Nu heeft Northwest een joint venture met KLM en Delta met Air France. Een joint venture met vier partijen zou het grootste machtsblok in de luchtvaart opleveren. Naar verwachting zullen andere luchtvaartmaatschappijen in de VS eveneens op zoek gaan naar samenwerking of fusies.

In de VS zijn dit jaar al acht kleinere maatschappijen failliet gegaan of ze hebben ‘bescherming tegen faillissement’ aangevraagd, de Chapter 11-procedure. Tijdens de crisis aan het begin van deze eeuw bevonden vrijwel alle Amerikaanse maatschappijen (American Airlines uitgezonderd) zich in Chapter 11. Sinds 2006 zijn ze allemaal weer uit deze procedure, maar de olieprijs heeft de Amerikaanse luchtvaart heel snel in een nieuwe crisis gestort.