Polen wil de vrijheid delen

Polen presenteerde gisteren plannen voor nauwere banden met de landen aan de oostgrens van de EU.

À la de Mediterrane Unie.

Als er iets is waarin Polen zich onderscheidt van de andere EU-landen, zei de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radek Sikorski gisteren, dan is het „liefde voor de vrijheid”. En vooral de „wens om die vrijheid met anderen te delen”.

Met steun van Zweden kwam Polen tijdens een vergadering van Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel met een voorstel om de Europese Unie intensiever te laten samenwerken met Oekraïne, Moldavië, Azerbeidzjan, Armenië, Georgië en Wit-Rusland.

In het plan, dat nog niet openbaar is gemaakt, staat dat inwoners uit de zes Oost-Europese landen makkelijker naar EU-lidstaten moeten kunnen reizen, dat er met de landen een vrijhandelszone moet komen en dat de EU de landen moet helpen hervormingen door te voeren om het „proces van EU-integratie te bevorderen”. En er zou voor de oostelijke buren een speciale EU-coördinator moeten komen.

Met bescheidenheid bereik je weinig bij de Europese collega’s, weet de Poolse minister Sikorski. Dus: wie kan tegen zo’n plan zijn, als het om niets minder gaat dan ‘de vrijheid’?

Het idee komt van de Poolse premier Donald Tusk, zei Sikorski. Het is een reactie op het Franse plan voor een ‘Mediterrane Unie’, een intensievere samenwerking van de EU met landen rond de Middellandse Zee. Ook geen slecht idee, zei Sikorski gisterochtend tijdens een ontbijtbijeenkomst in Brussel voorafgaand aan de ministersvergadering. Maar er is volgens hem een belangrijk verschil: „In het zuiden hebben we te maken met buren van Europa. In het oosten gaat het om Europese buren.”

Dat is ook meteen de reden dat de meeste EU-lidstaten niet blij zijn met het plan. Polen vindt dat de zes Oost-Europese landen uiteindelijk bij de EU moeten gaan horen – vooral ook omdat ze anders ‘van Rusland’ zijn. Maar bijvoorbeeld Frankrijk vindt het eigen idee voor een Mediterrane Unie beter, juist omdat de meeste landen rond de Middellandse Zee snappen dat EU-lidmaatschap er nooit in zit. Beloftes scheppen verplichtingen – waar veel inwoners van de Europese Unie nu niet op zitten te wachten.

Dat Polen en Zweden in hun voorstel schrijven dat niet alle zes landen op dezelfde manier behandeld hoeven worden en dat ze aan ‘voorwaarden’ moeten voldoen, verandert dat niet zomaar. In de relatie met Servië heeft de EU de afgelopen maanden laten zien dat lidstaten graag flexibel zijn als ze vinden dat de politieke situatie in een land dat nodig maakt.

Een vrouw uit Oekraïne wilde tijdens de ontbijtbijeenkomst van de Poolse minister van Buitenlandse Zaken horen wanneer haar land EU-lid zou zijn. „Begin daar liever niet over”, zei Sikorski. „Dat kan contraproductief zijn.”

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen zei na de vergadering dat er geen sprake van was dat de zes landen bij de EU gaan horen. Volgens hem was dat ook niet de bedoeling van de Poolse minister. „Dat zei hij meteen in zijn openingszin. Misschien had hij al de kritiek gehoord op wat hij er ’s ochtends over zei.”