Nu ook DNA van vrouw ontcijferd

Genetici ontrafelden het DNA van een Nederlandse vrouw. Zij maakten hiermee voor het eerst de DNA-volgorde van een vrouw bekend.

Dit vertelde Gert-Jan van Ommen, hoogleraar genetica aan het Universitair Medisch Centrum in Leiden (LUMC), gisteren bij Bessensap, een evenement waar media en wetenschap elkaar ontmoeten, in Amsterdam. De DNA-volgorde wordt later dit jaar in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd, samen met verdere bevindingen. De onderzoekers verwachten nog zes maanden bezig te zijn met analyses, zoals vergelijkingen met ander menselijk DNA.

In 2001 werd de eerste menselijke DNA-volgorde gepubliceerd. De blauwdruk was gebaseerd op delen van het genoom van verschillende mensen. Verder is het DNA bekend van James Watson, die (samen met Francis Crick) ontdekte dat DNA als een dubbele helix in de celkern ligt. De genen van twee anonieme Nigerianen en van Craig Venter, de wetenschapper en zakenman die zelf DNA ontrafelde, zijn ook geanalyseerd.

De onderzoeksgroep in Leiden maakt dus de vijfde menselijke DNA-volgorde ooit openbaar. Klinisch geneticus in opleiding Marjolein Kriek (34) van het LUMC stelde het DNA beschikbaar.

Kriek hoopt dat haar genoom helpt bij het opsporen van genetische veranderingen die leiden tot ziektes. „Mensen lopen bijvoorbeeld een verhoogd risico op een hartafwijking als ze een kleine verandering in hun DNA hebben. Door de blauwdrukken van het genoom van verschillende mensen naast elkaar te leggen, kunnen we in de toekomst hopelijk meer veranderingen vinden die verklaren waarom mensen aanleg hebben voor ziektes.” Als een genoom in zijn geheel bestudeerd kan worden, laat dat beter zien hoe verschillende genen, bijvoorbeeld voor borstkanker, samen de kans op ziekte bepalen.

Een vrouw heeft twee X-chromosomen, die het geslacht bepalen. Mannen bezitten een X- en een Y-chromosoom. „Bij vrouwen bestaan verschillen tussen beide X-chromosomen. Die verschillen kunnen we nu zichtbaar maken en bestuderen”, zegt Kriek.

Het project duurde een half jaar en kostte 40.000 euro. De analyse van het DNA van Watson kostte een jaar geleden nog twee miljoen dollar. Een gevolg van voortschrijdende techniek, zegt Kriek. „De apparaten worden steeds kleiner en het gebruik ervan goedkoper.”