Noord is populair onder alle Amsterdammers

Bedrijfsruimten en huizen zijn nog betaalbaar, en met de Noordzuidlijn is Noord straks ook goed te bereiken.

Dat zijn rationele redenen. Maar er is meer aan de hand.

Links het winkelcentrum Buikslotermeerplein, dat in omvang wordt verdubbeld en waar een ondernemer een groot hotel wil bouwen. Rechts brasserie IJ-Kantine bij de NDSM-haven. Foto’s Maurice Boyer Amsterdam-Noord Buikslotermeerplein Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 080523 Boyer, Maurice

De caféboot aan het einde van de pier beweegt lichtjes onder de voeten van Rob Post, bestuursvoorzitter van Amsterdam-Noord. „Wat een uitzicht, hè”, zegt hij en kijkt over de golven. Het IJ toont als een moderne Van Goyen: een wolkenlucht boven een uitgestrekte watervlakte, trage boten en bebouwde oevers met het centraal station als het grauwe middelpunt.

De vraag aan Rob Post luidde: welke plek symboliseert het best de gedaanteverwisseling van het noorden van Amsterdam? Post wijst in de richting van de scheepshelling, waar bewoonde tramstellen staan onder roestige kranen. Dit is de plek, bij de voormalige NDSM-werf, waar Posts vader 25 jaar als lasser werkte.

Na de sluiting van de scheepswerf in de jaren tachtig raakte het terrein in verval. Nu staan hier naast de overwoekerde rails de hoofdkantoren van de Hema en MTV, horecagelegenheden als dit voormalige opleidingsschip en een broedplaats voor kunstenaars. Post: „Er zijn hier nu meer banen dan tijdens de hoogtijdagen van de werf, toen hier mammoettankers werden gebouwd.”

De wat armelijke noordkant van het IJ is lang over het hoofd gezien. Maar nu vestigen zich in dit gebied in een steeds hoger tempo bedrijven, veelal uit de ‘creatieve industrie’, en jonge hoogopgeleide werkenden. Hun komst is voor een deel te verklaren uit rationele motieven – binnen de ring zijn woningen en bedrijfsruimten erg duur geworden – en vergemakkelijkt door de aanleg van de Noordzuidlijn die in 2013 klaar moet zijn.

Maar rond Noord heerst ook een minder grijpbare opwinding. Voor de vervallen smederij van de NDSM, waarin ateliers en hotelbedden moeten komen, staat een belangrijke investeerder te springen. Bij het winkelcentrum Buikslotermeerplein, dat in omvang wordt verdubbeld, wil een ondernemer een hotel met 9.000 bedden bouwen. Allemaal nieuwkomers die willen werken in de schaduw van het nog te bouwen Filmmuseum en de Tolhuistuin, dat het grootste multifunctionele centrum van Amsterdam wordt.

De gekte van de Amsterdamse woningmarkt is inmiddels ook zichtbaar in Noord. „Bij de verkoop van veel woningen werken we hier nu ook met inschrijvingen”, vertelt makelaar Mark Wildschut: „Zeker van de dijkwoningen en de jarendertighuizen zijn de prijzen fors gestegen.” En woningcorporatie Ymere raakt zijn tijdelijke huurwoningen in de Van der Pek-buurt, een Vogelaarwijk, makkelijk kwijt. „Vooral aan jonge kunstenaars”, zegt regiodirecteur Rob van Oostveen.

Een pionier was filmdistributiebedrijf A-Film; de oprichters werden tijdens een fietstocht verliefd op een pand in de Vogelbuurt. Andere ‘creatieven’ als MTV, Van den Ende en IDTV volgden. Mediabedrijf IDTV (gemiddeld 300 werknemers) deelt het glazen kantoorpand Kraanspoor met onder meer reclamebureaus en internetbedrijfjes. „Deze plek is erg in trek. Het is booming hier”, zegt Brenda Matthijs van IDTV. „We hebben veel aanvragen voor rondleidingen en onze klanten komen graag hier.”

De nieuwe inwoners van Noord zoeken vooral rust en ruimte. Neem de dertiger Stephan Cremer, werkzaam in de gezondheidszorg. Hij woonde met zijn vriend op het Amsterdamse Javaeiland. „Prachtig wonen daar, maar een balkon van twee bij twee meter vonden we te weinig als particuliere buitenruimte”, vertelt Cremer. Na twee jaar tevergeefs te hebben gezocht naar een huis met een tuin, vonden zij in noord een betaalbare woning uit de jaren dertig. „En met de fiets op de pont ben je zo in de stad”, zegt Cremer: „In de stad werken en buiten wonen is een ideale combinatie.”

Het bestuur van Amsterdam hoopt dat veel meer Amsterdammers de oversteek maken – al is het maar tijdelijk. „Zoals schapen over de dam gaan, zo moeten Amsterdammers over het IJ gaan”, zegt wethouder Carolien Gehrels (PvdA). „De cultuurfestivals lokken nu al bezoekers naar Noord. Het Filmmuseum is straks een visuele overbrugging van het IJ. Uiteindelijk moeten Noord en de rest van Amsterdam een geheel vormen.”

Noord is al heel lang het eindpunt van de migratie binnen Amsterdam. „Hier wonen mensen uit de rest van Amsterdam”, zegt Post: „Het begon dertig jaar geleden met de stadsvernieuwing in de Jordaan, waarna de bewoners hierheen kwamen. Dat is de jaren erna zo doorgegaan toen andere buurten werden opgeknapt.”

Zo is het echtpaar Mentink een kwart eeuw geleden in Noord beland, toen hun huis in de Jordaan werd gesloopt. „Een duivenmelker kijkt altijd eerst naar de tuin”, zegt Th. Mentink (72): „Deze tuin was groot genoeg voor mijn duivenkooi en de vijver met koi karpers.” Hij wijst op een diepe waterbak die is overspannen met netten tegen de reigers. Overal bloeien de bloemen van zijn vrouw.

De voorkant van het huis is volledig oranje door de slingers en vlaggen voor het EK voetbal – zoals veel huizen in deze rustige wijk. „Straks komt er een groot beeldscherm op het buurtplein en gaan we allemaal kijken, met een biertje erbij”, zegt Mentink. Dat is de cultuur van Noord. Maar gaat het echtpaar straks ook naar het Filmmuseum of de Tolhuistuin aan de oever? Mentink: „We komen niet vaak aan de oever.”

Nu de kloof tussen Noord en de rest overbrugd lijkt te worden, dreigen nieuwe kloven te ontstaan. Tussen de vaak langdurig werklozen hier en de creatieve bedrijven met hun hoog opgeleide werknemers. Tussen de hippe IJ-oever en het enorme achterland, waarin veel buurten en flats uit de jaren zestig weinig in trek zijn. Tussen de woontoren Overhoeks waar de appartementen-met-uitzicht 5.000 tot 6.000 euro per meter kosten, en de grauwe Van der Pekbuurt aan de voet van de toren. „De uitdaging wordt om het oude en het nieuwe noord met elkaar te verbinden”, zegt stadsdeelvoorzitter Post.

Daarvoor lopen al verschillende projecten. De Van der Pekbuurt wordt een ‘kansenzone’: startende winkeliers krijgen de helft van hun investering gesubsidieerd. Werklozen worden bijgeschoold om aan de slag te kunnen als cateraar, bewaker of schoonmaker. „Op de langere termijn biedt het elan van Noord kansen”, zegt Bianca Overveld van het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI): „We merken nu al dat het imago van werkzoekend uit Noord bij bedrijven is verbeterd.”

Grote woningcorporaties zijn bezig met een grootscheepse sloop en nieuwbouw van wijken. Gisteren begon ook een omvangrijk kunstproject voor basisschoolkinderen. Want, zo zegt Van Oostveen van mede-initiatiefnemer corporatie Ymere: „De kinderen zijn de toekomst. Zij zullen echt profiteren van de opleving van Noord.”

Lees meer over dit stadsdeel: www.noord.amsterdam.nl