Een spin in het web van Hollywood

De filmer Sydney Pollack, die vannacht op 73-jarige leeftijd overleed, wist een groot publiek op een intelligente manier te boeien, met relatiedrama’s en politieke thrillers.

Rechts Pollack in een scène in de film ‘Made of Honor’, die binnenkort in première gaat. Foto Reuters Actor Sydney Pollack (R) is shown in a scene from the 2008 film "Made of Honor" with Patrick Dempsey in this undated publicity photograph. Pollack died on May 26, 2008 after a battle with cancer, his spokeswoman said. REUTERS/Columbia Pictures/Handout (UNITED STATES) QUALITY FROM SOURCE. NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS. REUTERS

Weinig mensen zullen in het epicentrum van de Amerikaanse filmindustrie zoveel verschillende rollen hebben vervuld als de vannacht in zijn woning in Pacific Palisades, Los Angeles aan kanker overleden Sydney Pollack. Hij was regisseur, acteur, en vooral: acteursregisseur. Maar ook: producent, schrijver, scout, kortom een allround filmman van het klassieke stempel.

Pollack stond aan de basis van tientallen films en regisseerde met Tootsie en Out of Africa twee van de populairste films van de jaren tachtig. En hij was de ontdekker van acteur Robert Redford, met wie hij in totaal zeven films zou maken, waaronder in de jaren zeventig de klassiekers The Way We Were en Three Days of the Condor. De films vatten het tijdperk adequaat en subtiel samen: een relatiedrama en een politieke thriller.

Met zijn cowboylaarzen en privé-jet was Pollack het prototype van de ouderwetse filmentrepreneur. Want hoewel hij zich in zijn films graag omringde met de beste acteurs die de Hollywooddynastie te bieden had, van Meryl Streep tot Paul Newman en Tom Cruise, gunde hij zichzelf verder geen overbodige luxe. Wat hij met films verdiende, stroomde er ook weer in terug. Dat vliegtuig was vooral praktisch: het stelde hem in staat zich snel te verplaatsen. Geen wonder dat hij een grote verwantschap voelde met de inmiddels ook op alle fronten van het filmvak actieve George Clooney, in wiens laatste twee films Pollack als producent investeerde.

Vervolg Pollack: pagina 9

Mr. Mainstream was bescheiden zonder poespas

Aan de kritische kijk die George Clooney op de juridisering van corporate Amerika gaf, droeg hij bovendien bij als acteur. Even is hij, met zijn karakteristieke kalme uitstraling, te zien als Clooney’s baas, het hoofd van het advocatenkantoor waarvoor Clooney de vuile zaakjes opknapt.

De keren dat Sydney Pollack voor zijn filmwerk vóór de camera verscheen, speelde hij heel graag rollen van ‘de man achter de schermen’. Eigenlijk toch weer een regisseur. Bescheiden was hij. Maar zonder poespas.

Mr. Mainstream was de bijnaam die de op 1 juli 1934 in Lafayette, Indiana in een familie van Russisch-joodse immigranten geboren Sydney I. Pollack in de loop van zijn carrière voor zichzelf had bedacht. Vanaf zijn speelfilmdebuut in 1966 met The Slender

Threat (waarvoor hij meteen twee Oscarnominaties voor kostuums en art direction ontving) zou hij vijf decennia films maken met een feilloos gevoel voor hoe hij een groot publiek op een intelligente manier kon aanspreken. Zijn beste werk was emotioneel en geëngageerd tegelijkertijd, waarbij hij graag de vorm van het relatiedrama of de thriller gebruikte om menselijke verhoudingen uit te diepen. Vaak draait het centrale conflict om een individu dat zich staande moet zien te houden in een soms onvriendelijke, soms overweldigende omgeving, of het nu de kluizenaar/pelsjager Jeremiah Johnson (1972) is, CIA-agent Joseph Turner in Three Days of the Condor (1975) of recentelijk Nicole Kidman en Sean Penn in een kat-en-muis-spel binnen de burelen van de VN in New York in The Interpreter (2005). Vlak voor zijn dood werkte hij nog aan de voorbereidingen voor Recount, een film over de perikelen rondom de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2000. Die zal worden voltooid door Jay Roach, komedieregisseur van Austin Powers-films.

Pollack omschreef zich eind jaren negentig in een vraaggesprek met deze krant als een harde werker, een vakman en een perfectionist, voor wie een film pas ‘klaar’ was als hij zijn publiek heeft bereikt. De rollen die hij in films van anderen speelde, zoals onvergetelijk in Woody Allens hommage aan Ingmar Bergmans Scènes uit een huwelijk met Husbands and Wives in 1992, deed hij „om de kunst af te kijken.’’ Hij is echter perfect als de onderkoelde ‘midlifer’ die zijn echtgenote voor een sexy aerobicslerares heeft verlaten en zijn vriend Gabe (Woody Allen zelf) zowat tot waanzin drijft door de relaxte manier waarop hij met zijn scheiding omgaat.

Het waren niet de minsten door wie de door Sanford Meisner als acteur opgeleide Pollack zich liet bijscholen. Van de aan het ‘method acting’ verwante Meisner leerde hij improviseren, maar ook dat de tekst altijd aan de basis van de emotionele complexiteit van een rol moest liggen. Behalve met Woody Allen, voor wie het script reuze belangrijk is, maar die daarna tijdens het draaien zijn acteurs volgens Pollack grotendeels vrij liet, werkte Pollack onder meer met Robert Altman (de Hollywoodpastiche The Player uit 1992) en Stanley Kubrick (in diens zwanenzang Eyes Wide Shut uit 1999). Rollen in films speelde hij ook vaak omdat hij ze produceerde en/of regisseerde: „Om de kosten te drukken. Je bent er toch, op de set. Dus waarom zou je dan niet een kleine bijrol op je nemen?’’

Zijn laatste film was de documentaire Sketches of Frank Gehry (2005), een portret van de architect van onder meer het Guggenheim Museum in het Spaanse Bilbao. Het was zijn eerste docuregie, en de eerste keer dat de toen zeventigjarige Pollack met een digitale videocamera werkte. Zo bleef hij zich steeds vernieuwen en was Gehry’s beroemde motto: ‘form follows function’ ook op het werk van Sydney Pollack zelf van toepassing.

Televisie interview met Sydney Pollack op nrc.nl/kunst