Beproefd recept: Texel Libre

Wat is het laatste communistische bolwerk ter wereld? Cuba? Aflopende zaak. Noord-Korea? Dat is geen socialistische heilstaat, maar een straffe dictatuur. Nee, de laatste vorm van communisme die echt werkt – en eigenlijk de enige die ooit gewerkt heeft – ligt veel dichter bij huis: Texel.

Daar delen de bewoners de eigendom over de enige veerdienst die bewoners en bezoekers van en naar het eiland transporteert. Dat maakt dat iedere Texelaar nauw betrokken is bij de twee schepen van rederij Teso die de letterlijke band met het vastland vormen.

De ruim 3.000 aandeelhouders van Texels Eigen Stoomboot Onderneming beslissen al jaren dat het gros van die winst niet wordt uitgekeerd maar terugvloeit in het bedrijf. Vorig jaar bijvoorbeeld werd nog geen half procent van de winst van 617.000 euro als dividend uitgekeerd. De inmiddels Koninklijke Teso heeft hierdoor de vervoerstarieven al jaren op gelijk niveau kunnen houden, en in 2005 zelfs met 10 procent kunnen verlagen.

Dit systeem draait al zo sinds 1907, tien jaar voor de Oktoberrevolutie in Rusland. Maar de oprukkende vrijemarkteconomie en de strengere Europese mededingingsregels dreigden aan deze goed functionerende economische orde een einde te maken. Veerdiensten naar alle Waddeneilanden moeten voortaan met concessies worden geregeld, en dus op Europees niveau openbaar worden aanbesteed, zo besliste het kabinet vorig jaar.

Maar gisteren besloot verantwoordelijk staatssecretaris Huizinga (Verkeer & Waterstaat) tot een uitzondering voor Texel. Teso zal „gezien de bijzondere positie” buiten de concessieregeling vallen. Dat is volgens haar, ook in Europees verband, „op dit moment juridisch haalbaar”. Het verzet van de eilandbewoners lijkt zo succes te hebben gehad. Die zijn al weken in de weer om onder de nieuwe wet uit te komen.

Op de andere Waddeneilanden gaat het er anders aan toe. Ook daar bestaan al decennialang monopolies voor veerdiensten, maar daar zijn het twee particuliere ondernemingen die ervan profiteren. De families Doeksen en Wagenborg werden er steenrijk mee. Vooral tegen de positie van rederij Doeksen (Vlieland, Terschelling) is de laatste jaren herhaaldelijk geprotesteerd, wegens te hoge tarieven of uitgeklede dienstregelingen.

Inmiddels is ook het vrije ondernemerschap opgestaan. De Eigen Veerdienst Terschelling wil deze zomer een concurrerend schip in de vaart brengen. De EVT biedt een enkele reis vanuit Harlingen aan voor 12 euro. Ter vergelijking: het scherpste tarief van Doeksen is 12,14 euro. Is 14 cent genoeg om ook op Terschelling een revolutie te ontketenen?

Philip de Witt Wijnen