Abchazië en de Spelen

De Olympische Winterspelen van 2014 in het Russische Sotsji zijn nu al volledig gepolitiseerd. Zes jaar voor de openingsceremonie escaleert het conflict tussen Rusland en Georgië naar ongekend en vooral internationaal niveau.

Het draait allemaal om Abchazië, een staatje dat zich in 1993 onder de vleugels van Moskou heeft afgescheiden van Tbilisi. Gisteren hebben waarnemers van de VN bekendgemaakt dat het wel degelijk een Russisch gevechtsvliegtuig was dat in april een onbemand Georgisch verkenningsvliegtuigje met een raket boven Abchazië heeft neergeschoten. Rusland heeft zich me die agressie gediskwalificeerd als bemiddelaar, aldus Georgië. Een correct oordeel. Moskou doet immers alsof het met ‘blauwhelmen’ de vrede probeert te handhaven, maar blijkt nu ook volgens de VN partij te zijn.

Die houding van Rusland komt weliswaar niet uit de lucht vallen. Abchazië heeft niet altijd al bij Georgië gehoord. Medio negentiende eeuw, na drie eeuwen onderschikking aan het Ottomaanse Rijk, werd Abchazië overmeesterd door Rusland. In 1921 werd het, na de burgeroorlog, ook door de Sovjet-Unie geannexeerd. Pas in 1931 werd Abchazië door Stalin bij Georgië gevoegd en vervolgens cultureel geassimileerd.

Maar die geschiedenis zou nu geen rol mogen spelen. Bij de ontmanteling van de Sovjet-Unie in 1991 is namelijk expliciet vastgelegd door alle partijen (ook door Rusland) dat de bestaande grenzen zouden worden geëerbiedigd. Rusland heeft dat psychologisch kennelijk nooit verwerkt.

Van alle voormalige vazalstaten is Georgië de grootste doorn in het oog. Rusland zet alles in, mede om te voorkomen dat Georgië lid wordt van de NAVO, een stap die in Georgië in brede kring wordt toegejuicht, maar pas kan worden gerealiseerd als alle grenzen onbetwist zijn. Rusland probeert Georgië zelfs te straffen met een handelsboycot van onder meer wijn en bronwater. Dat het daarmee zijn eigen aanspraken op het lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) ridiculiseert, is Moskou om het even.

Abchazië is ook om andere redenen steeds belangrijker aan het worden. Het separatistische staatje is op loopafstand verwijderd van Sotsji. Voor de winterspelen van 2014 heeft deze badplaats aan de Zwarte Zee dringend behoefte aan extra grond voor de bouw van sportfaciliteiten en hotels. In Abchazië, waar sinds 1993 naar schatting zeker honderdduizend Georgiërs zijn verdreven en van hun onroerend goed beroofd, is die territoriale expansie brutaal te realiseren.

Abchazië is zo het brandpunt van een brede internationale machtsstrijd aan het worden. Zelfs het Internationaal Olympisch Comité zal daarin binnen afzienbare termijn worden meegezogen. Premier Balkenende weet, gelet op de rol daarin van de kroonprins, nu al waarop hij zich moet voorbereiden. Want de kans is klein dat Rusland, na het ontluisterende rapport van de VN, nu ineens water bij de wijn zal doen. Van alle internationale organisaties hebben de WTO en het IOC komende tijd vermoedelijk de meeste invloed om beide partijen tot werkbare compromissen te bewegen.