Systeem Oranje is duidelijk, nu de opstelling nog

Nederland3Oekraïne0

Ruststand 2-0. 24. Kuijt 1-0, 38. Huntelaar 2-0, 64. Babel 3-0. Schds: Circhetta (Zwi). Tsch: 32.500.

Bondscoach Alexei Michailitsjenko van Oekraïne vatte zaterdagavond in de Kuip met één zin treffend samen hoe volgens hem de krachtsverhoudingen lagen tussen het Nederlands elftal en Oekraïne. „Aan de ene kant stond een ploeg die zich voorbereidt op een belangrijk toernooi, terwijl het elftal aan de andere kant met de gedachten bij een vakantie was.” Daarmee maakte de oud-voetballer duidelijk dat aan de 3-0 overwinning van Oranje op de kwartfinalist van het laatste WK geen waarde moet worden gehecht.

Het eerste oefenduel in een reeks van drie wedstrijden – er volgen nog duels met Denemarken (donderdag 20.00 uur in Eindhoven) en Wales (zondag 15.00 uur in Rotterdam) – was voor de selectie van bondscoach Marco van Basten niet veel meer dan een veredelde training. Desondanks bood de wedstrijd de bondscoach veel nuttige aanknopingspunten.

Nederland begon noodgedwongen zonder vaste krachten als Edwin van der Sar, Wesley Sneijder, Ruud van Nistelrooy en Robin van Persie. Verder kon Van Basten om uiteenlopende redenen geen beroep doen op Arjen Robben, Jan Vennegoor of Hesselink, Mario Melchiot en Henk Timmer.

Oranje speelde wel volgens het nieuwe patroon: het 4-2-3-1-systeem. Daarin is naast de doelman en vier verdedigers, plaats voor twee controlerende spelers op het middenveld, drie aanvallend ingestelde middenvelders en één diepe spits. Van Basten maakte na afloop nogmaals duidelijk dat hij bij het EK zal vasthouden aan de speelwijze die achtereenvolgende overwinningen opleverde tegen Kroatië, Oostenrijk en Oekraïne. Het is vooral de wijze waarop de internationals de nieuwe tactiek uitvoeren die voor zelfvertrouwen zorgt. In de voorbije jaren voelden de voetballers van Oranje zich door hun coach in een keurslijf gestopt. Spelers voldeden geforceerd aan de opdrachten van Van Basten. Op aandringen van zeven internationals besloot de coach het systeem aan de wensen van de spelersgroep aan te passen in plaats van halsstarrig vast te houden aan een 4-3-3-systeem.

In het oefenduel met Oekraïne werd min of meer duidelijk hoe de verschillende linies van het Nederlands elftal er bij het EK uit komen te zien.

Doelman Van der Sar, die zich vanmiddag pas in Hoenderloo bij de selectie voegt, is onomstreden. Maarten Stekelenburg en Timmer gaan mee als reserves. Sander Boschker viel buiten de selectie.

De verdediging is al jaren de zwakke plek van het Nederlands elftal. Van Basten heeft lang vastgehouden aan het centrum Joris Mathijsen en André Ooijer, maar is na de laatste interland tegen Oostenrijk van gedachten veranderd. Mathijsen moest tegen Oekraïne plaatsmaken voor Wilfred Bouma, die samen met John Heitinga het hart van de defensie vormde. Ooijer werd als rechtsback geposteerd. Op de linkervleugel keerde ‘middenvelder’ Giovanni van Bronckhorst terug als verdediger. De Feyenoorder schikte zich „in het belang van de ploeg” in die rol.

De EK-verdediging staat daarmee zo goed als vast. Van Basten laat uit die linie nog één speler afvallen. Als Melchiot last blijft houden van zijn liesblessure is hij het slachtoffer. En anders zal Khalid Boulahrouz afvallen. De beslissing wordt genomen voor woensdag, de dag dat Van Basten zijn spelerslijst moet inleveren.

Van Basten creëerde met het schuiven van Van Bronckhorst een plek op het middenveld voor Orlando Engelaar (28). De speler van FC Twente was het voorbije seizoen een van de revelaties in de eredivisie. Als creatieve controleur naast Demy de Zeeuw kreeg Engelaar tegen Oekraïne voor het eerst een plaats in de basis van het Nederlands elftal. De lange middenvelder vervulde zijn rol met verve. De laatbloeier stond bijvoorbeeld met een prachtige pass op Rafael van der Vaart aan de basis van het tweede doelpunt.

Na afloop kreeg hij alle lof van de bondscoach. De kans lijkt groot dat Engelaar op 9 juni in Bern in de eerste groepswedstrijd tegen Italië in de basis zal beginnen. Maar pas dan zal blijken of hij tegen internationaal gelouterde voetballers als Gennaro Gattuso en Andrea Pirlo ook overeind zal blijven. Middenvelder Denny Landzaat zit niet meer bij de selectie.

Voor de twee spelers in een controlerende rol vechten zeven spelers voor drie plekken als aanvallende middenvelder. Van der Vaart, die de afgelopen jaren als links- en rechtsbuiten werd gebruikt, blonk tegen Oekraïne uit als ‘de nummer tien’ van Oranje. Ibrahim Afellay en Dirk Kuijt speelden verdienstelijk op respectievelijk de linker- en de rechterflank, maar zullen plaats moeten maken voor Sneijder en Van Persie. Van Basten heeft ook nog Robben en Babel achter de hand, om maar aan te geven hoe groot zijn luxeprobleem is.

Van Nistelrooy zal de komende wedstrijden als diepe spits spelen in plaats van Huntelaar. De aanvaller van Real Madrid krijgt voorlopig het vertrouwen van Van Basten. Twee jaar geleden was de rol van Van Nistelrooy uitgespeeld en leek hij net als Clarence Seedorf en Mark van Bommel – en de spelers van Oekraïne – tijdens het EK vakantie te kunnen vieren.