Polen kijkt over oostgrens EU

Polen wil, naar het voorbeeld van de Mediterrane Unie, een nauwere band met de landen aan de oostgrens van de Europese Unie.

Als er iets is waarin Polen zich onderscheidt van de andere EU-landen, zei de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radek Sikorski vanochtend in Brussel, dan is het „liefde voor de vrijheid”. En vooral de „wens om die vrijheid met anderen te delen”.

Met steun van Zweden komt Polen vandaag, tijdens een vergadering van Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel, met een voorstel om de Europese Unie intensiever te laten samenwerken met Oekraïne, Moldavië, Azerbeidzjan, Armenië, Georgië en Wit-Rusland.

In het plan, dat nog niet is gepubliceerd, staat dat inwoners uit de zes Oost-Europese landen makkelijker naar EU-lidstaten moeten kunnen reizen, dat er met de landen een vrijhandelszone moet komen en dat de EU de zes landen moet helpen om hervormingen door te voeren waardoor ze bij de EU kunnen gaan horen. En er zou voor de oostelijke buren een speciale EU-coördinator moeten komen.

Met bescheidenheid bereik je weinig bij de Europese collega’s, weet de Poolse minister Sikorski. Dus: wie kan tegen zo’n plan zijn, als het om niets minder gaat dan ‘de vrijheid’?

Het idee komt van de Poolse premier Donald Tusk en het is een reactie op het Franse plan voor een ‘Mediterrane Unie’, een intensievere samenwerking van de EU met landen rond de Middellandse Zee. Ook geen slecht idee, zei Sikorski vanochtend tijdens een ontbijtbijeenkomst in Brussel. Maar er is volgens hem een belangrijk verschil: „In het zuiden hebben we te maken met buren van Europa. In het oosten gaat het om Europese buren.”

Dat is ook meteen waarom lang niet alle EU-lidstaten blij zullen zijn met het Poolse plan. Polen vindt dat de zes Oost-Europese landen uiteindelijk bij de EU moeten gaan horen – vooral ook omdat ze anders ‘van Rusland’ zijn.

Maar bijvoorbeeld Frankrijk vindt het eigen idee voor een Mediterrane Unie beter, juist omdat de meeste landen rond de Middellandse Zee snappen dat EU-lidmaatschap er nooit in zit. Beloftes scheppen verplichtingen – waar veel inwoners van de Europese Unie nu niet op zitten te wachten.

Dat Polen en Zweden in hun voorstel schrijven dat niet alle zes landen op dezelfde manier behandeld hoeven worden, en dat ze aan ‘voorwaarden’ moeten voldoen, verandert dat niet zomaar. In de relatie met Servië heeft de EU de afgelopen maanden laten zien dat lidstaten graag flexibel zijn als ze vinden dat de politieke situatie in een land dat nodig maakt.

De Poolse minister van Buitenlandse Zaken wilde vanochtend geen antwoord geven op de vraag van een vrouw uit Oekraïne over het aanstaande EU-lidmaatschap: wanneer zou het zover zijn? „Begin daar liever niet over”, zei Sikorski. „Dat kan contraproductief zijn. Denk aan de uitbreidingsvermoeidheid.”