Passend werk voor iedereen die nog enigszins kan

De PvdA wil af van de lappendeken van regelingen voor uitkeringsrechtigden. In de toekomst moeten gemeenten hen aan een passende baan helpen.

Voor mensen met een uitkering is het vaak niet duidelijk onder welke regeling ze vallen en waarom.

Neem een alcoholverslaafde. Is die in de war omdat hij drinkt, of drinkt hij omdat hij in de war is? Heeft hij al van jongs af aan psychische problemen, dan valt hij onder de Wajong, de arbeidsongeschiktheidsregeling voor jonggehandicapten. Raakt hij pas op latere leeftijd in de war, nadat hij al een tijd gewerkt heeft, dan valt hij onder één van de twee arbeidsongeschiktheidsregelingen voor werknemers, de oude WAO of de nieuwe WIA. Heeft hij nog nooit gewerkt, maar zijn z’n problemen niet op jeugdige leeftijd ontstaan, dan valt hij onder de bijstandswet (WWB). Als hij in de war raakte doordat zijn partner is overleden, dan valt hij onder de Algemene Nabestaandenwet (ANW) – tenminste, als hij vóór 1950 is geboren. Is hij heel erg in de war, dan komt hij ook in aanmerking voor een baan via de Wet sociale werkvoorziening (WSW).

De PvdA wil af van deze lappendeken van regelingen. Fractievoorzitter Mariëtte Hamer en Kamerlid Hans Spekman presenteerden zaterdag in het Vakbondsmuseum in Amsterdam een plan voor één nieuwe regeling. Het PvdA-alternatief, Kansen geven, kansen grijpen, ziet er zo uit: iedereen zonder arbeidsverleden die zich voor een uitkering meldt, moet via de gemeente een passende baan aangeboden krijgen bij een werkgever. Dat geldt voor iedereen die nog enigszins kan werken, zoals jonggehandicapten, en ook mensen met een bijstandsuitkering. Een zeer diffuse groep dus.

Wie het aangeboden werk aanvaardt, krijgt een loonaanvulling. Maar wie weigert, kan gekort worden op de uitkering. Voor mensen die echt niet kunnen werken, blijft er een vangnet: een uitkering van 75 procent van het minimumloon.

Als werkgevers weigeren mee te werken aan het plan, wil de PvdA desnoods quota instellen om hen te dwingen mensen met een handicap in dienst te nemen. „In het uiterste geval”, benadrukte Mariëtte Hamer. De overheid zou het goede voorbeeld moeten geven. Als de plannen slagen, kunnen er binnen tien jaar 50.000 mensen met een handicap aan het werk worden geholpen, verwacht de PvdA.

Mariëtte Hamer weet waar ze over praat. Ze heeft een autistische broer die werkt via de Sociale Werkvoorziening. Hij loopt ook marathons. „Deze mensen willen en kunnen heel graag werken”, zegt ze. „Ze willen gewoon meedoen in de maatschappij.”

Afgelopen week maakte Mariëtte Hamer gehakt van een uitgelekt plan van minister Donner (Sociale Zaken, CDA) om jonggehandicapten aan het werk te krijgen. In dat plan zouden jongeren met een handicap die aan het werk gaan, een lagere uitkering krijgen dan jongeren die nooit meer kunnen werken.

„Onbespreekbaar”, noemde Hamer het voorstel van Donner om het loon aan te vullen tot maximaal 70 procent van het minimumloon. Het niveau van de Wajong-uitkering ligt nu op 75 procent van het minimumloon. „De uitkeringen verlagen is te lui en te makkelijk. Er zijn genoeg andere manieren om deze groep aan het werk te helpen”, zei ook Hans Spekman.

De botsing tussen Hamer en Donner roept herinneringen op aan het conflict over het ontslagrecht vorig jaar. Maar de PvdA-fractie wil zich dit keer niet alleen defensief opstellen. Vandaar een eigen plan.

Een omstreden punt uit het plan is dat gemeenten de nieuwe, „geharmoniseerde” regeling moeten uitvoeren. Die worden dan ook verantwoordelijk voor het zoeken van banen voor jonggehandicapten.

De CG-Raad, voor chronisch zieken en gehandicapten, vindt dat geen goed idee. „Wij hebben er onze bedenkingen over dat u deze kwetsbare groep afhankelijk wilt maken van de gemeentepolitiek”, zei directeur Ad Poppelaars.

Mariëtte Hamer benadrukt dat ze het plan geleidelijk wil invoeren. „Dit is een marsroute”, zegt ze. „Als we het deze kabinetsperiode in een aantal gemeenten proberen, ben ik al tevreden.”

Ze hoopt dat het plan goed valt in de coalitie. „Ik ga er met iedereen over praten. Ook met minister Donner.”

Lees het plan van de PvdA via nrc.nl/binnenland