Het systeem is bekend, nu de spelers nog

In de voorbereiding op het EK voetbal won Oranje met 3-0 van Oekraïne.

Het 4-2-3-1-systeem biedt bondscoach Van Basten tal van mogelijkheden.

Oud-voetballer Alexei Michailitsjenko vatte met één treffende zin samen hoe volgens hem zaterdagavond in De Kuip de krachtsverhoudingen lagen tussen het Nederlands elftal en Oekraïne. „Aan de ene kant stond een ploeg die zich voorbereidt op een belangrijk toernooi, terwijl het elftal aan de andere kant op weg was naar de vakantie”, stelde de bondscoach van Oekraïne. Daarmee was duidelijk dat aan de 3-0 overwinning van Oranje op de kwartfinalist van het laatste WK geen waarde mocht worden gehecht. Het eerste oefenduel in een reeks van drie wedstrijden was voor de selectie van bondscoach Marco van Basten niet veel meer dan een veredelde training. Desondanks was de oefensessie in vele opzichten geslaagd te noemen.

Het Nederlands elftal begon noodgedwongen zonder vaste krachten als Edwin van der Sar, Wesley Sneijder, Ruud van Nistelrooy en Robin van Persie aan het treffen met Oekraïne. Verder kon Van Basten om uiteenlopende redenen nog geen beroep doen op Arjen Robben, Jan Vennegoor of Hesselink, Mario Melchiot en Henk Timmer. De formatie speelde wel volgens het nieuwe vaste patroon van Oranje: het zogenoemde 4-2-3-1-systeem. Daarin is naast de doelman en vier verdedigers, plaats voor twee controlerende spelers, drie aanvallend ingestelde middenvelders en één diepe spits.

Van Basten maakte na afloop nogmaals duidelijk dat hij op het EK vast zal houden aan de speelwijze die achtereenvolgende overwinningen opleverde tegen Kroatië, Oostenrijk en Oekraïne. Het is vooral de wijze waarop de internationals invulling geven aan de nieuwe tactiek die voor vernieuwd zelfvertrouwen zorgt. In de voorbije jaren voelden de voetballers van Oranje zich door hun coach in een strak keurslijf gestopt. Spelers voldeden geforceerd aan de opdrachten van Van Basten. Op aandringen van zeven internationals besloot de coach het systeem aan de spelersgroep aan te passen in plaats van halsstarrig vast te houden aan een 4-3-3-systeem.

In het oefenduel met Oekraïne werd min of meer duidelijk hoe de verschillende linies van het Nederlands elftal er tijdens het EK uit komen te zien. Doelman Van der Sar, die zich vanmiddag pas in Hoenderloo bij de selectie voegt, is onomstreden. Maarten Stekelenburg en Henk Timmer gaan mee als reserves. Sander Boschker viel buiten de selectie.

De verdediging is al jaren het zorgenkindje van het Nederlands elftal. Van Basten heeft lang vastgehouden aan het centrum Joris Mathijsen en André Ooijer, maar is na de laatste interland tegen Oostenrijk van gedachten veranderd. Mathijsen moest tegen Oekraïne centraal achterin plaatsmaken voor Wilfred Bouma, die samen met John Heitinga het hart van de defensie vormde. Ooijer werd als rechtsback geposteerd. Op de linkervleugel keerde ‘middenvelder’ Giovanni van Bronckhorst terug als verdediger. De Feyenoorder schikte zich „in het belang van de ploeg” in die rol. De EK-verdediging staat zo goed als vast. Van Basten zal uit die linie nog een afvaller aanwijzen: Mario Melchiot of Khalid Boulahrouz.

Van Basten creëerde met het terugschuiven van Van Bronckhorst een plek op het middenveld voor Orlando Engelaar. De voetballer van FC Twente groeide het voorbije seizoen uit tot een van de revelaties van de eredivisie. Als creatieve controleur naast Demy de Zeeuw kreeg Engelaar tegen Oekraïne voor het eerst een plaats in de basis van het Nederlands elftal. De lange middenvelder vervulde zijn rol met verve. De laatbloeier stond bijvoorbeeld met een prachtige pass op spelmaker Rafael van der Vaart aan de basis van het tweede doelpunt. Na afloop kreeg hij alle lof van de bondscoach. De kans lijkt groot dat Engelaar op 9 juni in Bern in de eerste groepswedstrijd tegen Italië in de basis zal beginnen. Maar pas dan zal blijken of hij tegen internationaal gelouterde voetballers als Gennaro Gattuso en Andrea Pirlo ook overeind zal blijven. Middenvelder Denny Landzaat zit niet meer bij de selectie.

Voor de twee controleurs van Oranje vechten zeven spelers voor drie aanvallende posities op het middenveld. Rafael van der Vaart, die de afgelopen jaren als links- en rechtbuiten werd misbruikt, blonk tegen Oekraïne uit als ‘de nummer tien’ van Oranje. Ibrahim Afellay en Dirk Kuijt speelden verdienstelijk op de linker- en de rechterflank, maar zullen plaats moeten maken voor Wesley Sneijder en Robin van Persie. Van Basten heeft ook nog Arjen Robben en Ryan Babel achter de hand, om maar aan te geven hoe groot het luxeprobleem is.

Ruud van Nistelrooy zal de komende wedstrijden als diepe spits spelen in plaats van Huntelaar. De aanvaller van Real Madrid krijgt voorlopig een onvoorwaardelijk vertrouwen van Van Basten. Twee jaar geleden was de rol van Van Nistelrooy uitgespeeld en leek hij net als Clarence Seedorf, Mark van Bommel en de spelers van Oekraïne tijdens het EK vakantie te kunnen gaan vieren.