‘Vragen aardrijkskunde helderder dit jaar’

Gisteren was het vwo-examen aardrijkskunde. NRC-medewerker Floor Boon -examenjaar 2001, cijfer 7- ging kijken bij haar leraar. Deel 5 van een serie.

Wim Hamers (Foto Jørgen Krielen) © Jorgen Krielen / Amsterdam, 23-05-2008 / Wim Hamers Krielen, Jorgen

Ilios, Maria en Katinka zitten in de comfortabele gekleurde leunstoelen in de lerarenkamer van het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam. „Aardrijkskunde, pffff. Ik vond het best moeilijk”, zucht Maria. „Ik heb zeker zestien kantjes volgeschreven, maar geen idee of er wel iets van klopt”, zegt Katinka terwijl ze op een rode bank achterover ploft.

Wim Hamers, sinds 1975 verbonden aan de school, lacht bij het horen van zijn leerlingen. Zijn buik schudt mee, evenals zijn wangen. „De eerste vraag was anders best makkelijk”, vindt hij.

Daar werd gevraagd naar een combinatie tussen de sociale en fysische geografie, „precies wat het vak zo bijzonder interessant maakt. Volkeren in de Kaukasus hebben verschillende talen en culturen. Dat komt door gebergtevorming, waardoor de volkeren zich geïsoleerd van elkaar ontwikkelden”. Het is een brede vraag, vindt Hamers, waarin de twee belangrijkste elementen van aardrijkskunde samenkomen.

Terwijl hij vertelt vertonen zijn ogen nog net zo'n jeugdige glinstering als toen ik hem zeven jaar geleden voor het laatst zag. Zijn wangen zijn iets boller dan ik mij kan herinneren.,

Dat is met het uiterlijk van de school zelf wel anders. Die heeft een onherkenbare metamorfose ondergaan. Tussen 2002 en 2004 werd het Barlaeus radicaal verbouwd. Het naastgelegen pand werd bij de school getrokkenen en de grauwe gangen maakten plaats voor vrolijke kleuren. Het heeft de sfeer niet zichtbaar aangetast, gelukkig. „Het is nog steeds lekker rommelig hier, en vrij”, vertelt Hamers wanneer we richting 1007, zoals het oude aardrijkskundelokaal heette, wandelen. „In lichte anarchie ontstaan de mooiste dingen zeg ik altijd maar. Door te improviseren, als leraar en als leerling, word je zelfredzaam. En dat is precies wat we willen bereiken”.

Dat leerlingen zelfstandig zijn werd goed duidelijk in 1998, toen ik in de derde klas zat. We zouden op schoolreisje gaan. Drie dagen zeilen in Friesland. Toen de school dit op het laatste moment afblies, zijn we uit protest met de hele klas naar Zandvoort vertrokken. Het is de boeken in gegaan als het illegale schoolreisje van 3c.

De vrije sfeer is tekenend voor het Amsterdamse Barlaeus, dat de naam heeft een witte elite school te zijn. Leraren worden bij de voornaam aangesproken en drinken een biertje in het naastgelegen café. Al gold dit niet voor Hamers. Hij was de enige docent die zijn leerlingen maande hem ‘u’ te noemen. En nog krijg ik het woord ‘je’ nauwelijks over mijn lippen.

We lopen het rommelkamertje in dat aan het aardijkskundelokaal grenst. Het examen dit jaar was niet moeilijker dan anders, oordeelt Hamers terwijl hij het examen nog eens doorbladert. „De vraagstelling is zelfs helderder dit jaar. Er wordt heel duidelijk uitgelegd hoe de antwoorden gegeven moeten worden, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen oorzaak en gevolg”.

Een vraag over welke verschillende grondsoorten je tegenkomt wanneer je bij Eindhoven in de grond boort, zoals tijdens mijn examen in 2001, zit er niet in dit jaar. De preglaciale fluviatiele puinwaaier, een grondafzetting uit de voor-laatste ijstijd -en tevens hoofdpijnbegrip-, is de leerlingen bespaard gebleven dit keer.

Het Barlaeus heeft het studiehuis nooit ingevoerd, omdat zij hun leerlingen geen ‘ophokuren’ wilde bezorgen. De vorige rector, Koen Kool, heeft tevergeefs geprobeerd tussenuren tot zelfstudie-uren om te dopen, vertelt Hamers. „Dat heeft maar drie weken standgehouden”, lacht hij. „We zijn gewoon blijven lesgeven zoals we dat altijd al deden”.

Wel meldt Hamers dat de school iets strenger is geworden. „Er wordt een stuk minder gespijbeld tegenwoordig”. Het nabijgelegen schaakcafé het Hok, waar leerlingen zoals ik liever backgammon leerden dan Latijn, is nu dan ook nagenoeg leeg.

Kijk voor opgaven en discussie op nrc.nl/eindexamen