‘VN moeten reputatie herstellen’

In een deel van de wereld worden de Verenigde Naties niet langer gezien als onpartijdig, zegt de oud-vredesbemiddelaar Lakdar Brahimi. ‘Het is een vreselijke schande.’

De reputatie van de Verenigde Naties is de afgelopen jaren ernstig beschadigd en moet hoognodig hersteld worden. Dat zegt de voormalige vredesbemiddelaar van de VN, de Algerijnse topdiplomaat Lakdar Brahimi. „In een groot deel van de wereld worden de Verenigde Naties niet meer gezien als onafhankelijk en onpartijdig. De volkerenorganisatie moet hoognodig haar geloofwaardigheid herstellen.”

Brahimi (74), die vandaag in Middelburg een van de vier prestigieuze Four Freedoms Awards in ontvangst neemt, is een veteraan in de internationale diplomatie. In Algerije was hij minister van Buitenlandse Zaken en voor de VN was hij bemiddelaar in tal van conflictgebieden, waaronder Irak en Afghanistan. Bijzonder kritisch was een onder zijn leiding in 2000 geschreven intern VN-rapport over vredesmissies, die in Rwanda en Bosnië geen vrede brachten en volkerenmoord niet voorkwamen.

Kritisch is Brahimi nog steeds, en tegelijk toegewijd aan de VN. „De Verenigde Naties zijn niet perfect, maar wel onvervangbaar, vooral bij het oplossen van conflicten. We moeten echt oppassen dat dit prachtige instrument niet onbruikbaar wordt. En dat dreigt, omdat de VN worden gezien als loopjongen van machtige landen, die dubbele standaarden hanteert, bijvoorbeeld ten aanzien van de Palestijnen, en die niet meer onpartijdig is.

„In 2000 schreef ik dat de VN niet neutraal kunnen blijven in het aangezicht van het kwaad. Maar nu zou ik dat nuanceren: als een land de mensenrechten schendt moet je daar altijd tegen protesteren, maar als datzelfde land ruzie heeft met een buurland, moet je je strikt neutraal opstellen.”

Verwijt u de Veiligheidsraad het verlies aan gezag van de VN?

„De secretaris-generaal moet de leden van de Veiligheidsraad vertellen wat zij moeten weten, niet wat ze willen horen. En de raad moet vervolgens besluiten nemen die uit te voeren zijn en waar de benodigde middelen voor zijn. Maar wat gebeurt er? Kijk bijvoorbeeld eens naar de kwestie-Darfur: de Veiligheidsraad besluit dat er 26.000 militairen naar Darfur moeten, zonder daarvoor instemming te hebben van de regering van Soedan. Die missie zou de zes à zeven miljoen inwoners van Darfur moeten beschermen, in een gebied dat zo groot is als Frankrijk en geen infrastructuur heeft – dat is toch niet realistisch?

„Die 26.000 manschappen zijn er bovendien helemaal niet. Het besluit is meer dan een jaar geleden genomen, de missie had in januari moeten beginnen, nu is het mei en we hebben slechts 9.000 soldaten en ook nog zonder het vereiste materieel – vooral helikopters. Zo besluit je tot een missie die wel moét mislukken. De secretaris-generaal moet in zo’n geval tegen de leden van de Veiligheidsraad zeggen: als je ons niet de manschappen en het materieel geeft, waarom stuur je ons er dan heen?”

En dat doet de huidige VN-chef niet?

„Hij zou het in elk geval moeten doen. De Verenigde Naties kunnen niet overal actief zijn. Er zijn nu 100.000 vredestroepen actief, en dat is eigenlijk al te veel voor de organisatie. De VN zijn zwaar overbelast.”

In 2003 was het VN-kantoor in Bagdad doelwit van een terreuraanslag, vorig jaar het kantoor in Algiers. Wat zegt dat over de VN?

„In Irak werden we aangevallen door mensen die zeiden: jullie werken samen met de Amerikanen, met de bezetters, en dus zijn jullie een legitiem doelwit. In Algiers zitten we al vijftig jaar, en doen we niets wat omstreden is. Die aanslag was ook niet het gevolg van wat de VN doen, maar wat de VN zijn.

„Als je vroeger reisde onder de blauwe VN-vlag was je overal veilig. In de Talibaan-jaren, en zelfs nog in 2002, kon je met een VN-vlag op je auto overal in Afghanistan naartoe rijden. Nu kun je je nog geen vijf kilometer buiten Kabul wagen en overwegen de VN uit veiligheidsoverwegingen om de zwarte letters ‘VN’ niet meer op de voertuigen te schilderen, en ook de vlag en de speciale nummerborden niet meer te gebruiken.

„Het is een vreselijke schande. Maar we gelden nu als partijdig, we zitten te dicht op de NAVO en de Verenigde Staten, men denkt dat we partij kiezen in de oorlog.”

Maar is het denkbaar dat de VN actief blijven in Afghanistan zonder geïdentificeerd te worden met de NAVO?

„Ik denk het wel. Wij doen heel andere dingen, wij voeren daar geen oorlog. Wij zijn er alleen om te helpen het land op te bouwen. De VN hebben geen vijanden in Afghanistan, dat zouden ze iedereen duidelijk moeten maken.”

Hoe kunnen de VN hun reputatie in de wereld herstellen?

„Het woord ‘hervorming’ is wat versleten, maar de wereld is veranderd sinds president Roosevelt de prachtige visie had om deze organisatie op te zetten. De Verenigde Naties moeten hun structuur aanpassen aan de nieuwe situatie. Ik weet dat het heel moeilijk is om het erover eens te worden, maar het is niet meer geloofwaardig om India en Japan buiten de Veiligheidsraad te houden. Die moeten er echt bij, dat zou de reputatie van de VN veel goed doen.”